Çağımızın Hastalığı Obezite

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tanımına göre sağlıklı olmak; fiziksel, zihinsel ve sosyal iyilik hali anlamına gelir. Beslenme, bütün canlıların yaşamını devam ettirmesi için en temel ihtiyaçtır. İnsanların beslenme alışkanlıkları dünya tarih sahnesine çıktığı günden bu yana birçok kez değişmiştir. İnsan vücudu da bu beslenme alışkanlıklarına göre şekillenmiş, büyümeyi ve gelişmeyi buna göre ayarlamıştır. İlk çağlarda avcılık ve toplayıcılık yapan insanların ihtiyaç duyduğu enerji ile günümüz modern yaşamında insanların ihtiyaç duyduğu enerji arasında pek çok fark vardır. İnsan vücudu ne kadar fazla hareket ederse o kadar fazla enerjiye ihtiyaç duyar. Bu da günümüzdeki insanın, geçmişteki insana göre duyduğu ihtiyacın oldukça altında olduğu anlamına gelir. Aradaki bu dengeyi sağlamak için insanların artık daha az besin tüketmesi gerekmektedir. Besinlerle alınan enerji miktarı ile harcanan enerjinin eşit olması, ayrıca alınan bu enerjinin makro ve mikro besin ögelerine dağılımının orantılı olması dengeli ve yeterli beslenmenin tanımıdır. Bu dengenin sağlanamaması günümüzde obezite başta olmak üzere birçok sağlık sorununu ortaya çıkarmıştır. Obezite ve neden olduğu çok sayıda akut ve kronik hastalıktan korunmak adına sağlıklı ve dengeli beslenme ile ideal kilonun korunması oldukça önemlidir.

Obezite Nedir?

Obezite basit olarak vücuttaki yağ oranının, aşırı ve anormal bir şekilde artışı olarak tanımlanır. Halk arasında obezite bazı kişiler tarafından yalnızca dış görünüşe bağlı bir sorun olarak algılanır. Ancak kalp hastalığı, diyabet, yüksek tansiyon ve bazı kanserler gibi diğer sağlık sorunları için de risk faktörü oluşturan tıbbi bir sorundur. İnsanlarda kilonun kütle cinsinden miktarının boyun metre cinsinden karesine bölümü ile hesaplanan vücut kütle indeksinin 30'un üzerinde olması obezite işaretidir. Yani vücut kütle indeksi 30 üzerinde olan insanlar obez olarak tanımlanabilir. Aşırı kilo ekstra kas, kemik veya ödemden de kaynaklanabilir. Ancak obez insanların vücudundaki esas ağırlık kaynağı yağlardır. Obezite günümüz dünyasında oldukça yaygın olmakla birlikte sanayisi gelişmiş ülkelerde diğer ülkelere oranla çok daha yüksek görülme oranına sahiptir. Amerika'da yapılan çalışmalar, 20 yaş üzerindeki bireylerin %30'dan fazlasında obezitenin görüldüğünü kanıtlamıştır. Ülkemizde yapılan çalışmalar ise Türkiye'de 7,5 milyon obezin olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ayrıca yapılan bu çalışma son 12 yılda değişen günlük alışkanlıklardan dolayı obezitenin %40 oranında arttığını göstermiştir. Bunun yanında Türkiye'de 2 ila 18 yaşındaki çocukların neredeyse %32'si obezite tehlikesiyle karşı karşıyadır. Beslenme alışkanlıklarının değişmesi, fast food kültürünün giderek yaygınlaşması obezitenin artmasının en önemli nedenlerindendir. Fast food tarzı beslenme enerji içeriği yüksek, besin değeri düşük bir beslenme tarzıdır. Bunun yanında geleneksel Türk yemeklerinin de kalori içeriğinin yüksek olması, ülkemizde obezitenin gittikçe yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Ayrıca ülkemizdeki aşırı ekmek tüketimi de obeziteye yol açar. Bu nedenle yol açtığı hastalıklar bakımından oldukça ciddi bir sağlık sorunu olan obezitenin önüne geçmek için insanların yaşam ve beslenme tarzlarını değiştirmesi gerekir. 

Obezite Belirtileri Nelerdir?

Obezite derecelerine göre birçok sayım, ölçüm ve hesaplama olsa da en geçerli ve kabul gören hesaplama vücut kütle indeksidir. Vücut kütle indeksi hesabına göre 25-29,9 kg arasındaki değerler yaygın ve basit şişmanlık olarak kabul edilir. 30-39,9 kg arasındaki değerler ise obezite olarak kabul görür. 40 kg üstü değerler ise şiddetli olarak adlandırılan morbid obezite olarak adlandırılır. Bu değerlere göre obez olan insanların uyku problemleri çekmesi yaygın görülen bir belirtidir. Birçok obezite hastasında uyku apnesinden dolayı uyku problemi vardır. Ayrıca obez insanların solunum yolu enfeksiyonu hastalıklarına yakalanma yatkınlığı vardır. Bütün bunların yanında:
  • Aşırı terleme,
  • Horlama,
  • Fiziksel aktiviteleri gerçekleştirmede güçlük çekme,
  • Genel olarak yorgun hissetme,
  • Eklem ve sırt ağrıları, 
  • Düşük güven ve benlik kaygısı da obeziteye bağlı olarak görülen sorunlar arasındadır.
Her ne kadar yukarıdaki gibi birçok belirti olsa da, obezitenin en temel belirtisi yağ oranı yüksek bir vücut kompozisyonudur. Ortaya çıkan bütün bu belirtilerin en önemli nedeni de düzensiz, dengesiz ve aşırı beslenmedir. Bu vücut yapısı insanın toplumdan izole olmasına ve sosyal olarak daha zayıf ilişkiler kurmasına bile sebep olabilir.

Obezite Nedenleri Nelerdir?

Obezitenin ortaya çıkmasının en önemli nedeni çok az hareket edip çok fazla besin tüketmektir. Özellikle yağ ve şeker bakımından zengin gıdaların tüketimi, enerji içeriği yüksek olmasa da dengesiz bir beslenme planının uygulanması, yeteri kadar fiziksel aktivite ve egzersiz yapılmaması alınan enerjinin vücutta yağ olarak depolanmasına neden olur. Sağlıklı, yetişkin bir erkeğin günde ortalama 2500 kaloriye, sağlıklı yetişkin bir kadının ise günlük ortalama 2000 kaloriye ihtiyacı vardır. Günümüzde herhangi bir fast food zincirinde üretilen ortalama bir hamburger yaklaşık olarak 1500 kaloridir. Aynı şekilde gazlı ve alkollü içecekler de çok fazla kalori içerir. Bu nedenle bu gibi besinlerin sık olarak tüketimi obeziteye neden olabilir. Ayrıca;
  • Fiziksel aktivite eksikliği,
  • Genetik faktörler,
  • Tiroid bezinin yeterli hormon üretememesi,
  • Steroid hormonlarının aşırı üretimine neden olan Cushing Sendromu da obeziteye neden olur.

Obezite Tanısı Nasıl Konulur?

Vücut kütle indeksinin 30'dan fazla olması basit ve güvenilir bir teşhis yöntemidir. Ancak her insan için bu yöntem doğru değildir. Örneğin profesyonel anlamda sporla ilgilenen kas kütlesi çok fazla olan insanlarda bu hesabın kullanımı çok doğru değildir. Obezite teşhisi alan hastalar, kilo problemine ilişkin herhangi bir sağlık sorununun oluşup oluşmadığı veya obeziteye herhangi bir sağlık probleminin yol açmış olup olmadığı hakkında bazı muayenelerden ve tanı testlerinden geçirildikten sonra hekimler tarafından diyetisyene yönlendirilir. Diyetisyen tarafından vücut analizi yapılır, beslenme alışkanlıkları değerlendirilir. Beslenme düzeninin daha net bir şekilde anlaşılabilmesi için üç günlük veya beş günlük besin tüketim kayıtları istenebilir. Sonrasında hastaya yaşına, fiziksel aktivite düzeyine ve eşlik eden hastalıklarına uygun şekilde bir beslenme programı hazırlanmalı ve ideal kilosuna ulaşması sağlanmalıdır.

Obezite Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Obezitenin tek ve en etkili tedavisi diyettir. Hekim tarafından yapılacak tüm muayene ve değerlendirmelerin ardından kilo vermenin önünde bir engele rastlanması halinde buna yönelik olarak önerilecek medikal tedavilerin ardından hastalar diyetisyene yönlendirilir. Diyetisyen tarafından kişinin hareketlilik düzeyi, yaşı, cinsiyeti ve sağlık durumu gibi konular göz önünde bulundurularak günlük enerji ve besin ögesi gereksinimleri hesaplanır. Ardından hedeflenen kilo kaybı da belirlendikten sonra ayda 2-4 kilo şeklinde ideal kilo verme hızına göre bir beslenme planı oluşturulur. Diyet olarak da adlandırılabilecek bu plan hazırlanırken hastaların kişisel tercihlerinin belirlenmesi, kullanılan ilaçlarla besin etkileşimi ihtimalinin göz önünde bulundurulması ve eşlik eden hastalıklara uygun bir beslenme programının yapılması esastır. Zayıflama diyeti uygulayan kişiler diyet süresince düzenli aralıklarla kontrol için sağlık kuruluşlarına çağırılmalıdır. Bu kontroller esnasında kilo kaybının ne seviyede olduğu, hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı belirlenir, gerekli görülmesi halinde diyette bazı düzenlemeler yapılır. Takipler sırasında hastanın kan değerlerine de bakılarak herhangi bir sorun olup olmadığı sürekli olarak araştırılır. Son yıllarda popülerleşen bariatrik cerrahi uygulamaları ile de kilo kaybının sağlanması mümkündür. Bu uygulamalar yalnızca morbid obez olarak tabir edilen acil şekilde kilo vermesi gereken, uzun diyet süreçlerini kaldıramayacak düzeyde komplikasyon riskleri taşıyan hastalarda uygulanmalıdır.

Obezite  ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

İlgili Yazılar: