Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir?

Göz tansiyonu olarak bilinen glokom, dünya genelinde geri dönüşü olmayan körlüğün önde gelen nedenlerinden biridir. Bu sinsi hastalık, genellikle fark edilmeden ilerleyerek kalıcı görme kaybına yol açabilen ciddi bir göz rahatsızlığıdır. Temel olarak göz içindeki sıvı basıncının normalden yüksek seyretmesiyle ortaya çıkar. Gözün ön kısmında sürekli olarak üretilen ve "aköz hümör" adı verilen bu şeffaf sıvı, göz dokularını besler ve gözün küresel şeklini korumasına yardımcı olur. Normalde bu sıvı, trabeküler ağ adı verilen mikroskobik bir drenaj sisteminden geçerek gözü terk eder. Glokomda ise bu drenaj sistemi düzgün çalışmaz, sıvı birikir ve göz içi basıncı adı verilen değerin artmasına neden olur. Basıncın uzun süre yüksek kalması, gözün en hassas yapılarından biri olan optik siniri olumsuz etkiler.

Optik sinir, gözden beyne görsel bilgileri taşıyan ve bir milyondan fazla sinir lifinden oluşan önemli bir köprüdür. Yüksek göz içi basıncı, bu sinir liflerine zamanla mekanik baskı yaparak veya kan akışını bozarak zarar verir. Basınç arttıkça optik sinirdeki lifler hasar görmeye başlar ve bu durum, görme alanında kayıplara yol açar. Başlangıçta bu kayıplar genellikle çevresel görüşte (periferik görme) meydana geldiği için hastalar tarafından fark edilmeyebilir. Merkezi görmenin uzun süre korunması, bireylerin günlük yaşamlarında bir sorun olduğunu anlamasını geciktirebilir. Ancak ilerleyen optik sinir hasarı, görme yeteneğini geri döndürülemez bir şekilde azaltır ve tedavi edilmediğinde "tünel görüşü" ve nihayetinde tam körlüğe neden olabilir.

Glokomun birkaç farklı türü vardır. En yaygın olanı, drenaj kanallarının zamanla yavaşça tıkanmasıyla gelişen Primer Açık Açılı Glokom'dur. Bu tür, genellikle ağrısızdır ve belirti vermeden ilerler. Daha nadir görülen ancak acil müdahale gerektiren Açı Kapanması Glokomu ise iris (gözün renkli kısmı) ile kornea arasındaki drenaj açısının aniden kapanmasıyla göz içi basıncının hızla ve tehlikeli seviyelere yükselmesine neden olur. Ayrıca, başka bir tıbbi durum (diyabet gibi), göz travması veya uzun süreli steroid kullanımı gibi nedenlerle ortaya çıkan Sekonder Glokom ve normal göz içi basıncı seviyelerine rağmen optik sinir hasarının geliştiği Normal Tansiyonlu Glokom gibi türleri de bulunmaktadır. Erken teşhisle birlikte tedaviye başlanarak yüksek göz içi basıncı kontrol altına alınabilir ve glokomun ilerlemesi yavaşlatılabilir veya durdurulabilir. Ancak unutulmamalıdır ki oluşmuş olan optik sinir hasarı geri döndürülemez. Bu yüzden erken tanı, görme yeteneğini korumak için en kritik adımdır.

Göz Tansiyonu Belirtileri Nelerdir?

Göz tansiyonu olarak bilinen glokom, göz içi basıncının yükselmesiyle görme sinirine zarar veren ciddi bir göz hastalığıdır. Maalesef hastalığın erken evrelerinde genellikle herhangi bir belirti göstermemesi, teşhis ve tedavi sürecini zorlaştırır. Ancak hastalığın ilerleyen dönemlerinde veya belirli türlerinde farklı göz tansiyonu belirtileri ortaya çıkabilir. Erken teşhis için düzenli göz muayeneleri büyük önem taşırken, kişinin kendi vücudundaki değişimlere dikkat etmesi de kritik bir rol oynar.

Erken Dönem: Genellikle Belirti Vermeyen Sinsi İlerleyiş Göz tansiyonu, yani glokom, çoğu zaman sinsi bir şekilde ilerler. Hastalığın başlangıç aşamalarında göz içi basıncı yükselse bile herhangi bir ağrı, rahatsızlık veya görme kaybı yaşanmayabilir. Bu durum, kişilerin hastalığın farkına varmasını engeller ve düzenli göz kontrollerinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha ortaya koyar. Özellikle açık açılı glokomda, görme sinirindeki hasar yavaş yavaş gelişir ve beyin, görme alanındaki küçük kayıpları telafi etme eğilimindedir. Bu nedenle, kişi önemli miktarda görme kaybı yaşayana kadar durumdan habersiz olabilir. Bu yüzden herhangi bir şikayeti olmasa bile belirli aralıklarla göz muayenesi yaptırmak, erken teşhis için hayati önem taşır. Görme sinirindeki hasar geri döndürülemez olduğundan, belirti vermeyen bu süreçte hastalığın tespiti görme kaybının önlenmesinde kilit rol oynar. Sinsi İlerleyen Glokom Belirtileri Hastalığın sinsi bir şekilde ilerlediği durumlarda, glokom belirtileri genellikle yavaş yavaş ve hafif seyreder. Bu tür belirtiler başlangıçta göz ardı edilebilir veya yorgunluk gibi farklı nedenlere bağlanabilir. Hastalar zaman zaman görme bulanıklığı yaşayabilirler; özellikle loş ışıklı ortamlarda görüş kalitesinde azalma veya bir odadan diğerine geçerken gözlerin yeni ışık seviyesine adapte olmasında zorluk fark edilebilir. Işıkların etrafında hale veya renkli halkalar görmek de yaygın göz tansiyonu belirtileri arasındadır. Geceleri veya karanlıkta araç kullanırken zorlanma, gözlerde hafif bir rahatsızlık hissi ve göz etrafında zonklayıcı hafif bir göz tansiyonu baş ağrısı da bu dönemde görülebilir. Ayrıca çevresel görme alanında daralma, yani yanları görememe durumu da yavaşça ilerleyebilir. Kişi sık sık eşyalara çarpabilir, yanından geçen arabaları veya insanları fark etmekte zorlanabilir; ancak bu durum genellikle hastalık ileri aşamalara gelmeden fark edilmez. Akut Glokom Krizi: Acil Tıbbi Müdahale Gerektiren Durum Glokomun bazı türleri, özellikle dar açılı glokom, ani ve şiddetli bir krizle kendini gösterebilir. Bu durum, göz içi sıvısının drenaj açısının aniden tamamen tıkanmasıyla göz içi basıncının çok yüksek seviyelere çıkmasıyla karakterizedir ve acil tıbbi müdahale gerektirir. Akut glokom krizi belirtileri arasında aniden başlayan, çok şiddetli göz ve baş ağrısı bulunur. Bu ağrı o kadar yoğundur ki sıklıkla bulantı ve kusma eşlik edebilir. Gözde belirgin kızarıklık, ışıkların etrafında net olmayan halkalar görme ve en önemlisi, etkilenen gözde ani ve belirgin görme kaybı yaşanır. Göz bebeklerinin büyümesi ve ışığa tepki vermemesi, korneanın bulanıklaşması ve gözün dokunulduğunda sert hissedilmesi de gözlemlenebilir. Bu tür ani ve şiddetli glokom belirtileri ile karşılaşıldığında derhal bir göz doktoruna başvurmak veya acil servise gitmek, kalıcı görme kaybını önlemek açısından hayati öneme sahiptir. Bebek ve Çocuklarda Glokom Belirtileri Glokom sadece yetişkinlerde görülen bir hastalık değildir; bebeklerde ve çocuklarda da ortaya çıkabilir (konjenital glokom). Bu durum genellikle doğumsal olarak gözün drenaj sistemindeki bir gelişim bozukluğuna bağlıdır. Bebek ve çocuklarda göz tansiyonu belirtileri arasında gözde anormal büyüme (buftalmos) dikkat çekicidir; yüksek basınç nedeniyle gözün esnek dokuları genişler ve gözler normalden daha büyük, çıkık görünebilir. Işığa karşı aşırı hassasiyet (fotofobi), yani parlak ışıktan rahatsız olma ve gözleri sık sık kısma eğilimi de yaygın bir semptomdur. Sürekli göz sulanması (gözyaşı kanalı tıkanıklığı ile karıştırılmamalıdır) ve korneanın (gözün saydam ön tabakası) mavimsi veya bulanık görünmesi de bu yaş grubundaki glokomun önemli işaretlerindendir. Bu belirtilerden herhangi biri fark edildiğinde, vakit kaybetmeden bir çocuk göz hastalıkları uzmanına başvurulması çocuğun görme sağlığı için kritik önem taşır.

Göz Tansiyonu Baş Ağrısı ile İlişkili midir?

Göz tansiyonu, yani glokom, görme kaybının yanı sıra baş ağrısı gibi farklı semptomlarla da kendini gösterebilir. Yüksek göz içi basıncı, göz küresi içindeki hassas sinir uçlarına ve dokulara baskı yaparak genellikle göz çevresinde, alında veya şakaklarda hissedilen künt, derin ve zonklayıcı bir ağrıya yol açar. Bu ağrı, özellikle sabah saatlerinde veya okuma, bilgisayar kullanımı gibi gözü yoran aktivitelerden sonra belirginleşebilir. Ancak her baş ağrısının nedeni glokom değildir. Ağrının niteliği, süresi ve eşlik eden diğer belirtiler, doğru tanının konulması için büyük önem taşır.

Göz tansiyonuna bağlı baş ağrısı, genellikle migren veya gerilim tipi baş ağrıları ile karıştırılabilir. Bu noktada ayırıcı olan, glokomun diğer işaretleridir. Özellikle akut glokom krizlerinde şiddetli, dayanılmaz bir göz tansiyonu baş ağrısı ortaya çıkar. Bu duruma bulanık görme, ışıkların etrafında haleler görmek, gözde kızarıklık, bulantı ve kusma gibi acil müdahale gerektiren göz tansiyonu belirtileri eşlik edebilir. Kronik (açık açılı) glokomda ise baş ağrısı daha hafif ve aralıklı olabilir ancak genellikle görme alanındaki değişikliklerle birlikte seyreder. Hasta, sık sık gözlük numarasının değiştiğini düşünebilir veya göz yorgunluğundan şikayet edebilir.

Tekrarlayan ve şiddeti alışılmadık baş ağrıları yaşıyorsanız, özellikle bu ağrılara görme değişiklikleri eşlik ediyorsa bir göz doktoruna başvurmanız kritik önem taşır. Kapsamlı bir göz muayenesi sırasında göz içi basıncı ölçülerek ve optik sinir değerlendirilerek baş ağrısının göz tansiyonu baş ağrısı olup olmadığı kolayca netleştirilebilir. Erken teşhis, hem bu rahatsız edici semptomun kontrol altına alınması hem de kalıcı görme kaybı riskinin önlenmesi için en etkili yoldur.

Kimler Göz Tansiyonu Açısından Risk Altındadır?

Göz tansiyonu olarak bilinen glokom, belirti vermeden ilerleyebilen sinsi bir hastalıktır. Bu nedenle, hastalığın erken dönemde tespit edilmesi ve tedaviye başlanması büyük önem taşır. Bazı kişiler, sahip oldukları belirli göz tansiyonu risk faktörleri nedeniyle glokom geliştirmeye daha yatkındır. Bu faktörleri bilmek, düzenli göz muayenelerinin hayati rolünü anlamayı sağlar.

Göz tansiyonu açısından risk altında olan başlıca gruplar şunlardır:

Yaş: Özellikle 40 yaş ve üzeri bireyler, glokom gelişimi açısından daha yüksek risk taşır. Yaş ilerledikçe göz içi sıvısını boşaltan drenaj sisteminin etkinliği azalabilir, bu da göz içi basıncının yükselme olasılığını artırır. Bu nedenle 40 yaşından sonra düzenli göz kontrolleri daha da gerekli hâle gelir.
Aile Öyküsü (Genetik Yatkınlık): Ailesinde birinci derece akrabalarında (anne, baba, kardeş) glokom öyküsü bulunan kişilerde, hastalığın görülme riski normal popülasyona göre 4 ila 9 kat artabilir. Genetik yatkınlık, gözün anatomik yapısını ve drenaj sisteminin işleyişini etkileyerek glokom gelişiminde kritik bir rol oynar.
Sistemik Hastalıklar: Diyabet (şeker hastalığı), kan damarlarının yapısını bozarak optik sinirin kanlanmasını etkileyebilir. Hipertansiyon (yüksek tansiyon) ve hipotansiyon (düşük tansiyon) da optik sinire giden kan akışını bozarak riski artırır. Ayrıca migren, uyku apnesi ve tiroid hastalıkları gibi kronik rahatsızlıklar da göz tansiyonu riskini artırabilir.
Yüksek Miyopi veya Hipermetropi: Yüksek derecede miyop kişilerde göz küresinin yapısı nedeniyle optik sinir daha hassas olabilir. Yüksek hipermetrop kişilerde ise gözün ön kamara açısı daha dar olabilir, bu da açı kapanması glokomu riskini artırır.
Uzun Süreli Kortizon Kullanımı: Astım, romatizma veya cilt hastalıkları gibi durumlar için ağızdan alınan, damardan verilen, göze damlatılan veya cilde sürülen kortizonlu ilaçların uzun süreli ve kontrolsüz kullanımı, göz içi basıncında belirgin bir artışa neden olabilir (steroid glokomu).
Irksal Yatkınlık: Bilimsel çalışmalar, Afrika kökenli bireylerde açık açılı glokomun daha sık görüldüğünü, daha erken yaşta başladığını ve daha agresif seyrettiğini göstermiştir. Asya kökenli bireylerde ise açı kapanması glokomu riski daha yüksektir.
Göz Travmaları ve Ameliyatları: Geçmişte göze alınan ciddi darbeler, göz içi drenaj sistemine zarar vererek yıllar sonra bile glokom gelişimine yol açabilir. Ayrıca, geçirilmiş göz içi iltihaplanmaları (üveit) veya retina dekolmanı gibi belirli göz ameliyatları da sekonder glokom riskini artırabilir.

Sıralanan bu göz tansiyonu risk faktörleri arasından bir veya birkaçına sahip olan kişilerin, herhangi bir belirti hissetmeseler dahi düzenli göz muayenesi yaptırmaları hayati önem taşır. Glokom erken teşhis ile başarılı bir şekilde yönetilebilir ve görme yetisi korunabilir.

Göz tansiyonunun (glokom) yol açtığı kalıcı görme kaybını önlemenin en etkili yolu, erken göz tansiyonu teşhisi konulmasıdır. Erken teşhis, hastalığın ilerlemesini yavaşlatarak veya durdurarak görme yetisini korumayı sağlar. Bu süreç, tek bir teste değil, bir dizi farklı test ve muayeneyi içeren kapsamlı bir değerlendirmeye dayanır.

Teşhis sürecinin ilk adımı, genellikle tonometri adı verilen yöntemle yapılan göz içi basıncı ölçümüdür. En yaygın ve hassas yöntem Goldmann aplanasyon tonometrisidir. Ayrıca, "hava üflemeli" olarak bilinen temassız tonometreler de tarama amacıyla kullanılır. Yüksek göz içi basıncı önemli bir risk faktörü olsa da tek başına glokom teşhisi koymak için yeterli değildir. Nitekim bazı kişilerde normal basınç değerlerine rağmen glokom gelişebilirken (normal tansiyonlu glokom), bazılarında ise basınç yüksek olsa dahi optik sinirde herhangi bir hasar oluşmayabilir (oküler hipertansiyon).

Göz dibi muayenesi (oftalmoskopi) teşhisin en kritik aşamalarından biridir. Bu yöntemde göz doktoru, göz bebeklerini damla ile genişlettikten sonra özel bir lens ve ışık kaynağıyla gözün arka kısmını, özellikle de optik siniri inceler. Glokom, optik sinire zarar vererek görme kaybına neden olduğu için bu muayene sırasında herhangi bir optik sinir hasarı belirtisi olup olmadığı dikkatle araştırılır. Optik sinirin başında (optik disk) meydana gelen çukurlaşma (çanaklaşma) oranındaki artış, sinir lifi tabakasındaki incelme veya küçük kanamalar glokomun önemli göstergelerindendir.

Görme alanı testi (perimetri), çevresel görme yeteneğinizde bir kayıp olup olmadığını haritalandırır. Glokom ilerledikçe genellikle merkezi görme etkilenmeden önce çevresel görüşte kayıplar meydana geldiğinden bu test büyük önem taşır. Test sırasında bir ekrana bakmanız ve farklı noktalarda beliren ışıkları fark ettiğinizde bir düğmeye basmanız istenir. Görme alanında tespit edilen kör noktalar (skotomlar) veya daralmalar, göz tansiyonu teşhisi için kritik veriler sunar ve hastalığın ilerlemesini takip etmek için kullanılır.

Pakimetri adı verilen kornea kalınlığı ölçümü, basınç ölçümlerinin daha doğru yorumlanmasını sağlar. Korneanın (gözün ön saydam tabakası) standarttan ince veya kalın olması, tonometri ile elde edilen basınç değerlerini yanıltıcı şekilde etkileyebilir. Örneğin ince kornealarda basınç olduğundan daha düşük ölçülürken, kalın kornealarda daha yüksek çıkabilir. Bu bilgi, doktorun teşhis sürecinde daha isabetli kararlar vermesine yardımcı olur.

Günümüzde optik koherens tomografi (OCT) gibi modern görüntüleme yöntemleri de bu süreçte yaygın olarak kullanılır. OCT, optik sinir lifi tabakasını ve optik sinir başını mikron düzeyinde, kesitsel olarak analiz ederek en küçük optik sinir hasarı belirtilerini bile saptayabilir. Bu yöntem, glokomun çok erken evrelerindeki değişiklikleri tespit etme, hasarın miktarını objektif olarak ölçme ve hastalığın seyrini takip etme konusunda son derece değerlidir.

Göz Tansiyonu ve Görme Kaybı İlişkisi

Yüksek göz içi basıncı olarak bilinen göz tansiyonu, tedavi edilmediği takdirde görme fonksiyonları üzerinde ciddi ve kalıcı tahribatlara yol açabilen önemli bir sağlık sorunudur. Özellikle glokom hastalığının temelinde yatan bu durum, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir ve sinsi bir şekilde görme yeteneğini azaltabilir. Göz tansiyonu ve görme kaybı arasındaki bu ilişki, hastalığın ilerleyici ve geri döndürülemez doğası nedeniyle büyük önem taşır.

Göz tansiyonunun yükselmesi, göz içerisindeki sıvının (aköz hümör) üretim ve boşaltım dengesizliği sonucu meydana gelir. Bu durum, gözün en hassas yapılarından biri olan optik sinir üzerinde kronik bir baskı oluşturur. Optik sinir, gözden aldığı görüntü sinyallerini beyne iletmekle görevli hayati bir yapıdır. Sürekli yüksek basınca maruz kalmak, bu sinir liflerinin beslenmesini bozar ve mekanik olarak ezilerek yavaş yavaş ölmesine, yani optik sinir hasarı oluşmasına neden olur. Oluşan bu hasar ne yazık ki geri döndürülemez niteliktedir. Bir kez hasar gören sinir hücreleri yenilenemediği için kaybedilen görme alanı da kalıcı olur.

Glokoma bağlı optik sinir hasarı genellikle sinsi bir şekilde ilerler. Görme kaybı, çoğu zaman görüş alanının çevresel (periferik) kısımlarından başlar ve yavaş yavaş merkeze doğru ilerler. Bu durum, "tünel görüşü" olarak adlandırılan bir fenomene yol açar; hasta sanki bir tünelin içinden bakıyormuş gibi sadece merkezi alanı net görür. Bu durumun en büyük tehlikelerinden biri, hastaların başlangıçta herhangi bir belirti fark etmemesidir. Beyin eksik kalan görüş alanlarını telafi etme eğiliminde olduğu için kişi çevresel görüşündeki kayıpları uzun süre algılamayabilir. Ancak hastalık ilerledikçe ve merkezi görüş de etkilenmeye başladığında, kişi okuma, yüzleri tanıma veya araba kullanma gibi günlük aktivitelerde ciddi zorluklar yaşar ve bir göz tansiyonu ve görme kaybı sorunu olduğunu fark eder. Bu aşamada ise genellikle geri dönüşü olmayan ileri düzeyde optik sinir hasarı oluşmuş olur. Bu nedenle düzenli göz muayeneleri ve erken teşhis, ilerlemiş göz tansiyonu ve görme kaybı sorununun önüne geçmek için hayati bir rol oynamaktadır.

Göz Tansiyonu Olanların Dikkat Etmesi Gerekenler

Göz tansiyonu teşhisi konulduktan sonra hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve görme yetisini korumak için yaşam tarzında bilinçli adımlar atmak gerekir. Bu süreç, ilaç kullanımından beslenme alışkanlıklarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Peki, göz tansiyonu olanlar nelere dikkat etmeli? İşte hastalığın yönetiminde kritik rol oynayan bazı önemli noktalar: