Kemik Erimesi (Osteoporoz)

Halk arasında kemik erimesi olarak da bilinen osteoporoz, kemiklerde bulunan mineral yoğunluğunun azalmasına bağlı olarak kemiklerin zayıflaması ve kırılganlaşması olarak tanımlanabilir. Yüksek miktarda kalsiyum içerek kemiklerin yapımı, doğumdan 20'li yaşların sonlarına kadar devam eder. Adolesan dönem olarak kabul edilen bu dönemin ardından kemik yapımı ile kemik yıkımı, aynı seviyeye gelerek eşitlenir. Farklı bir deyişle 30'lu yaşlardan itibaren kemik yıkımı başlar. Bu yüzden bu yaştan sonra kalsiyum ve D vitamini alınarak, kemik kütlesi desteklenmelidir. Bir tür iskelet sistemi hastalığı olan osteoporoz, sıklıkla 45 yaş ve üzerindeki kişilerde ve erkeklere kıyasla kadınlarda daha fazla görülür. Erken evrede kişinin hayatında belirgin bir fark yaratmayan kemik erimesi, yaşın ilerlemesiyle birlikte kemiklerde hasarlanmaya neden olur. Tüm iskelet sistemini etkileyen osteoporoz, özellikle omur, kalça ve bileklerde bulunan kemikleri etkiler. Kemiğin dışarıdan gelen darbelere karşı direncinin azalmasıyla birlikte basit bir düşme, hatta çarpma sonucunda bile kemik kırıkları oluşabilir. Kemik erimesinin tedavisi ise kemik yoğunluğunun belirlenmesinin ardından kişinin mevcut durumuna göre yapılır. Osteoporoz tedavi yöntemlerine geçmeden önce kemik erimesinin ne olduğunu iyi anlamak gerekir.

Osteoporoz Nedir?

Sistemik bir hastalık olan osteoporoz, halk arasında kemik erimesi olarak da bilinir. Ancak bu noktadaki erime, kemiklerin fiziksel olarak erimesini değil, kemik yoğunluğunun azalmasını ifade eder. Kemik yoğunluğunun azalması ve kemik yapısının zayıflaması olarak tanımlanabilen hastalıkta, kemiklerin iç yapısında bulunan gözenekler büyür. Kemiklerin sertlik derecesinin azalmasına ve kalitesinin düşmesine neden olan hastalık, kemikleri zayıflatır ve daha kırılgan hâle getirir. Yaşam süresindeki artış ile birlikte tüm dünyada en sık rastlanan kemik hastalığı hâline gelen osteoporoz, ciddi bir halk sağlığı problemidir. Kemiğin mikromimarisinin bozulmasına yol açan kemik erimesi, her yaşta ortaya çıkabilse de 45 yaş ve üzeri kişilerde hastalığa daha fazla rastlanır. 45 yaşından büyük kadınların üçte birinde görülürken erkeklerde bu oran beşte birdir. Kemik erimesi tedavi edilebilir olmasının yanı sıra önlenebilir bir hastalıktır. Fakat bazen kırık oluşana kadar bir belirtiye yol açmadığı için hastalık, sinsi olarak da kabul edilir. Bu yüzden uygun zamanda tanı için 45 yaşından sonra düzenli olarak sağlık kontrollerinin yaptırılması önerilir. 65 yaşından sonra kadınların ve 70 yaşında sonra erkeklerin mutlaka kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmaları gerekir.

Osteoporoz Tipleri Nelerdir?

Osteoporozun, primer ve sekonder olmak üzere iki farklı ana türü bulunur:
Primer (Birincil) Osteoporoz
Primer osteoporoz, 23 ila 86 yaşları arasında ortaya çıkar. Primer osteoporozda hastalığa neden olan başka bir hastalık ya da olay bulunmaz. Birincil osteoporoz, üç farklı şekilde oluşur:
  • Menopoz döneminden sonra osteoporoz,
  • Yaşlılığa bağlı oluşan (Senil) osteoporoz,
  • İdiopatik juvenil (Gençlerde görülen) osteoporoz.

Sekonder (İkincil) Osteoporoz

Altta yatan farklı bir hastalık varlığında ya da kullanılan ilaçlara bağlı olarak gelişen sekonder osteoporoz, özellikle genç erkeklerde ya da menopoz dönemine girmiş kadınlarda görülür. Kişinin tedavi almasına rağmen kemik kaybının devam etmesi ya da yeni kırıkların oluşması da sekonder osteoporoz kapsamında değerlendirilir. Çoğunlukla şunlardan kaynaklanır:
  • Hareketsiz yaşam tarzı,
  • Yoğun alkol kullanımı,
  • Genetik etkenler,
  • Endokrin hastalıkları,
  • Sindirim sistemi hastalıkları,
  • Kan hastalıkları,
  • Romatizmal hastalıklar,
  • Kanser.

Osteoporoz Nedenleri Nelerdir?

İskelet sisteminde osteoblast ve osteoklast hücreleri bulunur. Osteoblast hücreler, yeni kemik hücrelerinin yapımında rol oynar. Osteoklast hücreler ise kemik dokusunun yenilenmesi için eski kemik hücrelerini parçalar. Yaşın ilerlemesiyle birlikte kemik hücrelerindeki yapım hızı, yıkım hızına ulaşamaz. Bu durum, yetersiz beslenme ve sedanter yaşam tarzı gibi risk faktörleri ile birleştiğinde kemik erimesi ya da farklı bir deyişle osteoporoz oluşur. Kemik erimesine yol açan etkenlerden bazıları şu şekilde sıralanabilir:
  • Genetik faktörler,
  • Cinsiyet,
  • Erken menopoz,
  • Sık doğum,
  • Kalsiyum yönünden fakir diyet,
  • Aşırı egzersiz,
  • Sedanter yaşam tarzı,
  • Sigara,
  • Vegan diyet,
  • Süt intoleransı,
  • Çocukluk döneminde yetersiz beslenme.

Osteoporoz Belirtileri Nelerdir?

Kemik yapımı, 20'li yaşların sonuna kadar devam etse de bu yaştan sonra yapım ve yıkım eşitlenir. İlerleyen yıllarda yıkım hızı artarak osteoporoz oluşumuna neden olur. Kemik erimesi hastalığının erken dönemlerinde kişi, herhangi bir belirti hissetmez. Kemiklerin kalitesindeki azalma ancak kemik yoğunluğu ölçümü sırasında ya da kemiklerde oluşan çatlama ve kırılma gibi travmalar sonucunda fark edilebilir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte kemik yoğunluğundaki azalmaya bağlı olarak bazı belirtiler görülebilir. Fakat bu dönemde oluşan kemik hasarlanması küçük ölçüde geri döndürülebilir olduğundan kişinin osteoporoza karşı önlem alması ve belli bir yaştan sonra düzenli aralıklarla kemik yoğunluğu ölçümü yaptırması önerilir. Yaygın olarak görülen kemik erimesi belirtilerinden bazıları şu şekilde sıralanabilir:
  • Sırt, bel ve boyun ağrısı,
  • Postürün bozulması,
  • Karın ve göğüs boşluğunda daralma
  • Kamburluk,
  • Boy kısalması,
  • Yaygın kemik ağrısı,
  • Basit düşme ya da çarpmalarda kırık oluşması.

Osteoporoz Önlenebilir Mi?

Osteoporozdan korunmak için çocukluk çağından itibaren düzenli beslenmek gerekir. Diyetle birlikte yeterli kalsiyum alımı son derece önemlidir. Kemik yapımının sürdüğü dönem olan 0-29 yaş arasında kemik gelişiminin desteklenmesi, ileri yaşlarda kemik erimesi oluşumunu engellemeye yardımcıdır. Kadınlarda östrojen ve erkeklerde testosteron hormonlarının yeterince salgılanmasını sağlayan egzersiz, aynı zamanda kemik, kas ve dokuların güçlenmesinde de önemli bir paya sahiptir. Kadınlarda kemik kaybı çoğunlukla kırklı yaşlardan itibaren başlar. Menopoz sonrası dönemdeki ilk birkaç yıl boyunca kemik kaybı bir hayli fazladır. Bu yaş grubundaki kişilerin günlük olarak 1200 mg. kalsiyum ve 400 ila 800 IU D vitamini alması önemlidir. Bu yüzden süt ve süt ürünlerinin tüketiminin yanı sıra düzenli olarak kalsiyum açısından zengin yeşil yapraklı sebzelerin de tüketilmesi önerilir. D vitamini için ise günde 15 dakika süreyle yüz bölgesinin güneşlendirilmesi yeterlidir.

Osteoporoz Tanı ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Menopoz dönemi sonrasında diz ve eklem ağrıları başta olmak üzere farklı kemik ağrıları hissedilmesi durumunda kişi, mutlaka hekime başvurarak kemik yoğunluğu (dansitesi) ölçümü yaptırmalıdır. Ayrıca tanı için hekim, mineral, hormon ve vitamin düzeylerinin ölçümü için laboratuvar testleri de isteyebilir. Gerektiğinde röntgen çekilebilir. Tanının netleştirilmesinin ardından hekim, hastalığın evresine göre farklı tedaviler uygulayabilir. Kemik yoğunluğu azalmış fakat kırık oluşma ihtimali düşük kişilere düzenli beslenme önerileri verilir. Gerektiğinde vitamin ve mineral takviyeleri reçete edilir. Kemiklerin kırılma riski yüksek kişilere ise bifosfonat içerikli ilaçlar verilir. Oral yolla alınan bu ilaç, bazı kişilerde mide ekşimesi, yanma, bulantı ve karın ağrısı gibi yan etkiler gösterebilir. Bu gibi durumlarla karşılaşılması durumunda hekim, yan etkilerin varlığı konusunda bilgilendirilmelidir. Hekim bu ilaçların bırakılmasını ve 6 ayda bir enjeksiyon ile uygulanan monoklonal antikor ilaçların kullanılmasını önerebilir. Tüm bunların yanı sıra kemik yapımının desteklenmesi için farklı ilaçlar da reçete edilebilir.

Kemik erimesi, başlangıç döneminde belirtiye yol açmadığı için pek çok kişi tarafından geç fark edilir. Bu durumda kemiklerde oluşan hasarlanma az miktarda geri döndürülebilir. Dolayısıyla 45 yaş ve üzerindeki kişilerin düzenli olarak doktor kontrolüne gitmesi ve kemik yoğunluğunun ölçülmesi önerilir. 

Kemik erimesi ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

İlgili Yazılar: