B12 Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

B12 vitamini, doğal olarak bazı yiyeceklerde bulunan, suda çözünen bir vitamindir. Kobalamin, B12 vitamini için kullanılan bir diğer isimdir. Vücutta gerçekleşen enzimatik tepkimelerde görev alır. Vücutta oksijen taşınmasını sağlayan kırmızı kan hücresi üretiminde, nörolojik fonksiyonlarda ve DNA sentezinde oldukça önemli rol oynar. B12 vitamininin yer aldığı metabolik olaylar hemen her hücre için elzem olduğundan B12 eksikliği tüm vücudu etkiler. 

 

B12 (Vitamin B12) Eksikliği Nedir?


Vücutta vitamin B12 konsantrasyonunun olması gereken değerden düşük olması eksiklik olarak adlandırılır.
Serum B12 konsantrasyonunun 150 ng/L altında olması B12 eksikliği olarak adlandırılırken 150-300 ng/L arasındaki değerler eksiklik sınırında olarak isimlendirilir.

Vitamin B12 Eksikliği Neden Olur? Nedenleri Nelerdir?


·    Pernisiyöz anemi: B12 vitamini; mideden salgılanan intrinsik faktör ile birleşerek, ince bağırsaktan emilir. 
Pernisiyöz anemi, otoimmün bir hastalıktır ve B12 eksiliği nedenleri arasındadır.

Otoimmün hastalıklarda; bağışıklık sistemi zararlı mikroorganizmalar yerine vücudun kendi hücrelerine karşı savaşır. Bunun sonucunda bağışıklık sisteminin hedefi olan dokularda hasar meydana gelir. Pernisiyöz anemide; bağışıklık sistemi, mideden intrinsik faktör salgılayan hücrelere saldırır. Bu durumda intrinsik faktör salgısı azalır. İntrinsik faktör azaldığından, B12 ile yeterince kompleks oluşturamaz. Sonuç olarak  B12 emilimi azalır ve serum B12 konsantrasyonu düşer. 

Pernisiyöz aneminin tam sebebi bilinmemekle birlikte 60'lı yaşlarda sık görüldüğü bilinmektedir. 

Vitiligo gibi başka bir otoimmün hastalığı olan kişilerde görülme ihtimali daha yüksektir.

·    Diyet: Yetersiz B12 alımı da vitamin eksikliğine yol açar. Et, balık, süt ve süt ürünleri gibi yiyecekler B12 açısından zengindir. Diyette bu besinlerden yeterince tüketmeyen kişilerde eksiklik görülebilir. Yetersiz beslenmenin etkisi hemen ortaya çıkmayabilir. B12 depoları yaklaşık 2 ile 4 yıl kadar yeter.

·    Mide problemleri: Mide operasyonu geçirmiş kişilerde vitamin eksikliği görülebilir. 
Gastrektomi gibi mide iç yüzey alanını azaltan cerrahi işlemler, B12 emilimini azaltabilir.

·    Bağırsak sorunları: Bağırsağın iç yüzeyini döşeyen epitelde meydana gelen bozulmalar, bağırsaktan emilen maddelerin emilimini engeller. Çölyak, Crohn hastalığı gibi durumlarda bağırssaktan B12 emilimini azaltabilir.

·    İlaçlar: Bazı ilaçlar vücuttaki B12 seviyesinin azalmasına neden olur. 

Mide rahatlatıcı olarak kullanılan omeprazol, lansoprazol gibi etken madde içeren ilaçlar; mideden asit salınımı azaltır. 
Mide asidi, B12'nin besinlerden açığa çıkması için gereklidir. Bu asit salgısının durması B12'nin ortaya çıkmasını engeller. Sonuç olarak B12 eksiliği meydana gelir. 

Diyabet hastalarının sıklıkla kullandığı metformin etken maddeli ilaç da B12 eksikliği yapabilir.
·    Fonksiyonel B12 eksikliği: Bu durumun görüldüğü kişilerde, serum B12 konsantrasyonu normal seviyelerde olmasına rağmen eksikle ilgili belirtileri vardır. Bu kişilerde problem, B12'nin hücreler arası taşınmasındaki sorunlardır.
 

B12 Eksikliği Nelere Sebep Olur?


Vitamin B12; vücut için gerekli pek çok reaksiyonda görev aldığı için eksikliğinde pek çok farklı organı içeren belirtiler görülebilir. Örneğin B12 eksikliği baş ağrısı belirtisi ile karşımıza gelebileceği gibi kilo kaybıyla da gelebilir.
B12 eksikliğinin en önemli belirtilerinden biri anemidir. Anemi, kanda dolaşan ve dokulara oksijen taşımakla görevli kırmızı kan hücrelerinin az olması ya da oksijen taşımakla görevli hemoglobin molekülünün üretilmesinde sorunlar oluşmasıdır. Bu olay sonucunda kan dokulara yeterince oksijen taşıyamaz. 

B12 eksikliği anemi belirtileri:

·    Yorgunluk,
·    Halsizlik,
·    Nefes nefese kalma,
·    Bayılacak gibi hissetme,
·    Baş ağrısı,
·    Solukluk,
·    Kalp çarpıntısı,
·    İştahsızlık,
·    Kilo kaybı olarak sıralanabilir. 

B12 eksikliği anemiye sebep olmanın yanında belirtilere de neden olabilir:

·    Ciltte soluk sarı renk,
·    Ağrılı ve kızarık dil,
·    Karıncalanma,
·    Yürüme, hareket etme şeklinde değişiklik,
·    Bozulmuş görüş olarak sayılabilir.
B12 eksikliği psikolojik belirtileri:
·    Sinirlilik,
·    Depresyon,
·    Düşünme ve davranış şeklinde değişiklik,
·    Hafıza, anlayış, yargılama gibi bilişsel kabiliyetlerde azalma şeklindedir.
 

B12 Eksikliği Tedavisi Nasıldır?


·    Vitamin B12 eksikliği tedavisinde farklı yöntemler vardır. Uygun tedavi yöntemi seçilirken, eksikliğe neden olan durumun tespit edilmesi önemlidir. Altta yatan sebep belirlendikten sonra bu sebebin tedavisi de yapılmalıdır. Örneğin vegan beslenen kişilerde diyetle B12 alımı yetersiz olabilir. Bu kişilerde B12 eksikliği tedavisi yapıldıktan sonra hastalığın tekrar etmemesi için vitamin takviyesi önerilebilir.

·    B12 eksikliği tedavisi oral (ağızdan) ve parenteral (enjeksiyon yoluyla) olarak yapılabilir. 

·    Oral tedavi; günde 250-1000 mcg (mikrogram) olacak şekilde 1 hafta süreyle her gün, sonra 2 hafta süreyle haftada 2 gün şeklinde daha sonra da haftada 1 kez 1-2 hafta süreyle verilir. Bu tedavi yöntemi kullanılacağında, hastanın tedavisine düzenli olarak devam edip etmediği kontrol edilmelidir. Kontrol için belli aralıklarla B12 düzeyi ölçülebilir. B12 eksikliği hafif ve orta seviyede olan yaşlılarda tercih edilebilir. Çocuklarda kullanım rahatlığı sağladığından kullanılabilir.

·    B12 eksikliği iğnesi olarak da bilinen parenteral tedavi; günde 100-1000 mcg olacak şekilde kas içine ya da deri altına 1 hafta boyunca her gün, sonra haftada 2 gün şeklinde 2 hafta boyunca, daha sonra da haftada 1 kez 1-2 hafta süresince uygulanır. Mide ve bağırsak ile ilgili hastalıklarda B12 emilimi bozuktur. Bu hastalara oral tedavi verilmesi, emilim bozuk olduğundan fayda sağlamaz. Nörolojik belirtileri olan hastalarda idame tedavisi daha uzun süre devam edebilir.
 

B12 Eksikliğine Ne İyi Gelir?


B12 eksikliğine maruz kalmamak için dikkat edilebilecek en önemli unsurlardan biri diyettir.

Diyetle günlük alınması gereken B12 miktarının; 1 yaşına kadar olan bebeklerde 0,5 mcg; 1-13 yaş arası için 1-2 mcg; 14 yaşından büyük kişilerde 2,4 mcg olması tavsiye edilmiştir. Hamilelerde bu miktar 2,6 mcg, emziren kadınlarda 2,8 mcg olarak artış gösterir.
Diyetinizin B12 vitamini açısından yeterli olması, ek bir hastalığınız olmadığı durumda sizi B12 eksikliğinden korur.

·    B12 eksikliği olanlar ne yemeli: Eksilikten kurtulmanız ve hiç B12 eksikliği çekmemeniz için somon, kırmızı et, ton balığı, istiridye, süt ve süt ürünleri gibi B12 içeriği zengin besinleri diyetinize ekleyebilirsiniz.

·    B12 eksikliği olanlar ne yememeli: Alkol, vücuttaki B12 seviyesini azaltabilir. Deniz yosunu, arpa gibi bazı bitkilerin B12 yönünden zengin olduğuna dair yanlış bir inanış vardır. Bu bitkiler, diğer bazı mikronütrientler açısından zengin olabilir ancak B12 kaynağı olarak tüketilmeleri doğru değildir.
 

B12 Eksikliği Sonuçları Nelerdir?


·    B12 eksikliği anemiye sebep olabilir. Eksikliği tedavi edilmemiş ve anemisi ağırlarmış hastalarda dokulara oksijen taşınma kapasitesi azalmıştır. 

·    Kalp bu azalmayı telafi etmek için daha hızlı çalışır ve nabız artar. Bunun uzun süre devam etmesi sonucu, kalp güçlü kasılma yeteneğini kaybeder, kalp yetmezliği gelişebilir.

·    Hastada nörolojik değişimler görülebilir. Görme ile ilgili sorunlar, hafıza kaybı, hareketlerde kordinasyon kaybı ve karıncalanma B12 eksikliği etkileri arasındadır. Nörolojik değişimler genellikle geri döndürülemezdir.

·    B12 eksikliği, geçici kısırlığa yol açabilir. Bu durum genellikle eksiklik giderildiğinde düzelir.

·    B12 eksikliğinin altında yatan sebep pernisiyöz anemi olduğunda hastalarda mide kanseri için risk artmıştır.

·    Hamilelikte B12 eksikliğinin, nöral tüp defekti (bozukluğu) olarak bilinen çok ciddi sonuçları olmaktadır. Bu bozukluklar arasında bebeğin omuriliğinin gelişmemesi, kafatası ve beynin bazı kısımlarının olmaması gibi durumlar görülebilir. 

Hamilelerde B12 seviyesi yakından takip edilmeli ve gerektiği durumlarda takviyeler yardımıyla B12 düzeyleri normal aralıkta tutulmalıdır.

B12 vitamini eksikliği ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.