Antibiyotik Kullanımında Bilinmesi Gerekenler

Doğru Antibiyotik Kullanımı Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Antibiyotikler vücuda zararlı yani patojen bakterilerin üremesini engellemek ve öldürmek amacıyla doktor tarafından reçete edilerek kullanılan ilaçlardır. Antibiyotikler sadece bakterilerin neden olduğu hastalıklarda işe yarar yani virüs, mantar gibi başka etkenlerden oluşan hastalıkları tedavi edemezler. Normal şartlarda vücutta yararlı bakteriler mevcut olup bu bakteriler normal bağışıklığı olan kişilerde hastalığa neden olmaz. Dışarıdan gelen, vücuda zararlı bakteriler bağışıklık sistemini aşarak kişilerde hastalığa sebep olurlar. Antibiyotik seçimi hastalığı oluşturan bakterinin yapısına, hastanın durumuna göre doktor tarafından gerektiği durumlarda testler yapılarak karar verilir. Bir diğer önemli konu; antibiyotik seçimi kadar hastaya uygun olacak doza karar verilmesidir. Hastanın kilosu, yaşı gibi birçok etken doz belirlenmesinde önemlidir.
Doğru Antibiyotik Kullanımı Nasıl Olmalıdır?
Antibiyotik tedavisi hakkında en önem verilen nokta bu tedavinin kişiye özel olduğudur. Aynı hastalık belirtisi gösteren iki kişi düşünüldüğünde birine reçete edilen antibiyotik tedavisi diğer belirti gösteren kişi için uygun olmayabilir. Yine uygun tedavi başlandıktan sonra hastanın mutlaka kendine özel reçete edilen antibiyotiği doktor ve eczacının ona anlattığı sürelerde kullanması yani tedaviyi uygun süre sürdürmesi çok önemlidir. Vücutta hastalığa neden olan mikroplarla savaşta antibiyotiğin uygun süre kullanılması en az seçimi ve dozu kadar kritiktir. Bu durum çok önemsenmediği zamanlarda örneğin hasta tedavi süresinde kendini iyi hissettiği için antibiyotiği bıraktığında tedavi tamamlanmamış olur ve daha olumsuz sonuçlar doğurabilir. Yine tedavi süresince kullanılacak antibiyotiğin bir kısmını başka zaman için saklayıp, alınması gereken zamanda almadığında hastanın iyileşmesi beklenemez. Hastalığın tam olarak tedavi edilmesi bir süreci kapsar ve bu süreçte hastanın da tedaviyi sürdürmesi diğer basamaklarla aynı öneme sahiptir.
Yanlış Antibiyotik Kullanımının Riskleri Nelerdir?
Tedavinin az ve yetersiz bir süre uygulanması kadar uzun süre kullanılması da antibiyotik ile tedavi gören hastalar için büyük bir risk yaratabilir. Antibiyotikler aynı diğer ilaçlar gibi birden fazla yan etkiye sahiptir ve bunların bir kısmı çok büyük problemlere sebep olabilir. En sık rastlanılan yan etkilerden biri vücutta zaten var olan ve kişiyi hasta etmeyen yararlı bakterileri de yok etmesidir. Bu zararsız bakterilere flora denir. Örneğin bağırsak florasında K vitamini sentezleyen, alınan besinlerin sindirim ve emiliminden sorumlu çok sayıda yardımcı bakteri vardır. Bu bakteri florasının dengesi bozulursa işlevlerini yapamadıkları için tedavi alan kişilerde bağırsak problemleri sıklıkla gözlenebilir. Kadınlarda kullanılan bazı antibiyotik tedavileri vajina florasını bozarak vajinanın mantar enfeksiyonu kapmasına sebep olabilir. Yine deri üzerinde cilt florasının bozulması sonucu cilt problemleri de sıklıkla  tedavi sırasında görülebilir. Antibiyotik kullanımına bağlı flora dengesinin bozulması sonucu oluşan enfeksiyonlara fırsatçı enfeksiyon adı verilir. Fırsatçı enfeksiyon dışında antibiyotiklerin bazıları kişilerde alerjik reaksiyonlara sebebiyet verir.  Bunlardan en bilineni penisilindir alerjisidir. Penisilin, antibiyotikler arasında diğer yan etkisi çok az olup alerji yapabilme potansiyeli en fazla olan ilginç bir gruptur. Alerjisi olan kişiye penisilin verildikten sonra ani veya bir miktar gecikmeyle solunum sıkıntısı, boğazda şişlik, deri üzerinde kaşıntı gibi belirgin belirtiler gösterir ve kişiye acil müdahale edilmesi gerekir. Kişinin penisilin duyarlılığı biliniyorsa doktorunu bilgilendirilerek gerekiyorsa başka bir antibiyotik grubu seçilmesi kararlaştırılır.
Antibiyotik Nasıl Etki Eder?
Özellikle kış mevsiminde çocuklar başta olmak üzere yetişkinlerde nezle, grip vakası artar. Hastanelere ve aile hekimlerine grip, nezle şikayetleri ile çok sık başvurulur. Özellikle anne - babalarda çocuklarında gribin yarattığı yüksek ateşin, burun akıntısının veya öksürüğün antibiyotik kullanmadan geçmeyeceği yönünde yanlış bir yanılgı vardır. Sıklıkla hekimlerden antibiyotik yazılması konusunda ısrarcı bir tavır sergilerler. Ancak bilinmelidir ki soğuk algınlığı, grip ve nezle gibi kışın sıklıkla görülen hastalıkların kaynağı bakteri değil virüslerdir. Antibiyotikler de bilindiği üzere sadece bakteriler üzerinde etkilidir. Böyle bir durumda kullanılan antibiyotik, hastalığın seyrini olumlu etkilemez ve hastalığı iyileştirmez. Kişinin kendi bağışıklık sistemi hastalık etkeni ile savaşarak hastalık belirtilerinde iyileşme gösterir. Eğer bu dönemde yanlış bir antibiyotik kullanımı oluyorsa iyileşme hali antibiyotik kullanımına bağlı sanılabilir ancak antibiyotikler bu hastalıklarda işe yaramamaktadır. Bu gibi durumlar hastanın karar verebileceği bir durum olmadığı için mutlaka bir hekimin karar vermesi gereklidir. Hasta kendi kendine başlayacağı antibiyotik tedavisi hastalığı tedavi etmekten çok hastayı antibiyotiğin yan etkileri gibi durumlardan dolayı risk altına sokar.
Antibiyotik Direnci Nedir?
Antibiyotikler bakterilerin sebep olduğu hastalıklarda vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Keşfinden bu yana uygun kullanıldığı durumlarda ortalama yaşam ömrünün artmasına sebep veren çok değerli bir ilaç grubudur. Ancak bakteriler sürekli olarak halihazırda bulunmuş olan antibiyotiklere karşı direnç mekanizmalarını genişletmekte ve etkili olan antibiyotik tedavisi ya daha az etkili olmakta ya da etkinliğini tamamen yitirmektedirler. Antibiyotik direnci denilen kavram mikroorganizmanın antibiyotik kullanımına rağmen üremesi engellenemez ve  yok edilemez duruma geçmesini ifade eder.
Mikroorganizmaların direnç geliştirmesinde kendi evrimleri kadar insanların antibiyotikleri doğru kullanmamaları bu durumun hızlanmasına neden olmuştur. Sadece koruyucu amaçla bir etken olmadığı halde kullanılması, geniş spektrumlu denilen özel antibiyotiklerin sıklıkla kullanılması gibi sebepler yüzünden mikropların direnç geliştirmesi hız kazanmıştır. Bu durum özellikle hastane gibi çoğu hastanın bulunduğu ve tedavi gördüğü yerlerde önem taşır.
Antibiyotik direnci klinikte şunun için önemlidir: Dirençli bakteri sonucu gelişen hastalığı tedavi etmek çok güçleşir, tedavi süresi uzar, hastanın bakterinin yarattığı hastalığa ve başka hastalıklarının varlığı söz konusu olduğunda yaşamı tehlikeye girer, tedavi masrafları artar ve hastalık tablosu genele bakıldığında ağırlaşır. Bu durumun üstesinden gelmek için ya bu bakterinin dirençli olmadığı bir antibiyotiğin keşfi gerçekleşebilir ya da direkt olarak bakterinin direnç kazanma hızını alınan önlemlerle azaltmaya çalışılmalıdır.
İstatistiklere bakıldığında antibiyotiğin keşfinden bu yana özellikle son 20 yıl için yeni antibiyotik keşfedilme hızı çok yavaşlamıştır. Nitekim bulunduğu zaman da ilaçlar kullanıma sunulması çok uzun faz çalışmalarından geçerek raflardaki yerini almaktadır. Bu yüzden en mantıklı çözüm, antibiyotikleri sadece gereken hastalıklarda, hesaplanan dozlarda ve belirlenen zamanlarda etkili ve yeterli şekillerde kullanımını sağlamaktır. Antibiyotik direnci sadece bir hastayı ya da bir bölgedeki hastaları etkilemez. Global bir sorun oluşturur, çünkü bakteriler direnç mekanizmalarını bu mekanizmaya sahip olmayan bakterilere de aktarabilme özelliğine sahiptirler. Bunun için devletler bu durumu önlemek adına  kendi sağlık politikalarına antibiyotiklerin uygun kullanımına dair birçok yeni yasa ve uygulama eklemişlerdir.
 Antibiyotik Kullanımında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Antibiyotik kullanıldığı sırada eğer hap formundaysa bol su ile tüketilmeli, başka bir içecek ile alınmamalıdır. Antibiyotik alınma saatlerine mutlaka uyulmalı ve eğer antibiyotik alınması gereken saatte alınmadıysa bir sonraki saatte fazla doz alınmamalıdır. Başka hastalıklar için kullanılan rutin ilaçlar varsa bunlar hakkında antibiyotik reçete edilmeden doktor bilgilendirilmelidir. Antibiyotikler bazı gıdalar ve ilaçlarla da etkileşebilir. Örneğin doğum kontrol ilaçlarıyla antibiyotikler etkileşerek doğum kontrol hapının etkinliğini azaltırlar. Bazı tür antibiyotikler alkol kullanımı sonucu ciddi yan etkiler oluşturur. Bu gibi etkileşimler tedavinin uzaması, etkisiz hale gelmesi gibi birçok sonuca sebebiyet verebilmektedir. Bu gibi durumların yaşanmaması için mutlaka doktor ve eczacının anlattığı şekilde ilaç kullanılmalı ve özel durumlara tedavi sırasında dikkatle uyulmalıdır.
Doğru antibiyotik kullanımı ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

 

İlgili Yazılar: