Felç (İnme) Nedir?

İnme ya da halk arasında yaygın olarak bilinen adıyla felç; beyne giden, oksijen bakımından zengin olan kan akışının yavaşlaması ya da tamamen durmasıyla oluşur. Oksijenlenemeyen beyin hücreleri, birkaç dakika içinde ölmeye başlar. Buna bağlı olarak inmenin gerçekleştiği beyin bölgesindeki doku, geçici ya da kalıcı olarak hasarlanır. Beyin fonksiyonlarının etkilenmesine neden olan felç, oksijenlenemeyen bölgenin yapısal özelliğine göre vücudun bir kısmında veya tamamında hareket yeteneğinin yitirilmesi ya da his kaybı gibi farklı sonuçlara yol açabilir. İnme, beynin herhangi bir bölgesinde oluşabilir. Yaşanan felç vakalarının %80'i iskemik, (pıhtı kaynaklı) %20'si ise hemorajik (kanamaya bağlı) olarak gerçekleşir. Felç türlerine geçmeden önce sıklıkla sorulan "İnme nedir?" sorusunu yanıtlamak gerekir.

Felç (İnme) Nedir?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO / DSÖ) inmeyi, damarsal nedenlerin dışında farklı bir neden olmaksızın, aniden gelişen, beynin bir kısmını ya da tamamını ilgilendiren işlev bozukluğu olarak tanımlar. Farklı bir deyişle felç, beyne olan kan akışının azalması veya tamamen durmasıyla oluşur. Beyin dokusunun ihtiyaç duyduğu oksijenin kesilmesi sonucu felcin geliştiği bölgeye ait doku beslenemez. Bunun sonucunda ilgili bölgeye ait beyin fonksiyonu geçici veya kalıcı olarak yitirilir. Bazı vakalarda ölüme de yol açabilen inme, tüm dünyada, kalp hastalıkları ve kanserden sonra gelen en sık ölüm nedenidir. Yetişkin nüfusta ise en önemli sakatlık sebebidir. Felç, beyin damarlarındaki tıkanmaya bağlı olarak oluşabileceği gibi kanama neticesinde de meydana gelebilir. Kanın, tüm dokulara taşıdığı oksijenin ve diğer yaşamsal içeriklerin kesilmesiyle beyin hücreleri ölmeye başlar. Beynin ilgili dokusunun ölmesine yol açan bu durumda kişi, pek çok farklı vücut fonksiyonunu geçici ya da kalıcı olarak kaybedebilir. Uyuşukluk, güç, denge ve his kayıpları, bilinç değişimi, konuşma ve görme bozuklukları gibi belirtiler oluşabilir. Beyin dokusunun enfarktüsü olarak da tanımlanabilen inme, erken müdahale edildiğinde olası fonksiyon kayıpları en aza indirilir. Özellikle ilk 4,5 saatlik zaman hayati öneme sahip olabilir. Kişinin felç geçirdiğinin görülmesi durumunda mümkün olan en kısa sürede, en yakın hastanenin acil servisine başvurulmalıdır. İnme tedavisine geçmeden önce sıklıkla sorulan "İnme belirtileri nelerdir?" ya da "Felç semptomları nelerdir?" gibi soruları yanıtlamak gerekir.

İnme Belirtileri Nelerdir?

İnme, pek çok farklı belirti gösterebilir. Öncü belirti ya da geçici atak olarak tanımlanan bu semptomların varlığında mutlaka hastaneye başvurulmalıdır. İnmeden korunmak için inme belirtilerini bilmek son derece faydalıdır. Sıklıkla görülen felç belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
  • Vücudun tek tarafında ani gelişen güç kaybı,
  • Tek tarafta, ani gelişen görme problemleri,
  • Anlamsız kelimeler çıkarma,
  • Dilin peltekleşmesi, hiç konuşamama,
  • Yüz, kol ve / veya bacakta uyuşukluk,
  • Sersemlik,
  • Algı bozukluğu,
  • Baş dönmesi,
  • Denge kaybı,
  • Ani ve çok şiddetli baş ağrısı,
  • Koordinasyon bozukluğu,
  • Açıklanamayan düşme,
  • Yutkunma güçlüğü,
  • Kafa karışıklığı.
Kişinin felç geçirip geçirmediğini anlamanın bir yolu da YKKZ (yüz, kol, konuşma, zaman) testidir. STR (smile, talk, raise) testi olarak da bilinen bu testin yapılmasında kişi güçlük çekiyorsa, zaman kaybedilmeden en yakın acil servise götürülmelidir. YKKZ testi şu şekilde yapılır:
•    Y (Yüz): Kişiden gülümsemesi istenir. Yüzün bir tarafında düşüklük olup olmadığı kontrol edilir.
•    K (Kol): Kişiden iki kolunu birden havaya kaldırması istenir. Kollardan birinin aşağı doğru kayıp kaymadığı kontrol edilir. Kollarda güç kaybı ya da uyuşukluk hissinin varlığı sorgulanır.
•    K (Konuşma): Hastadan basit bir cümlenin tekrarlanması istenir. Kişinin kelimeleri doğru şekilde söyleyip söylemediği kontrol edilir.
•    Z (Zaman): Kişi yukarıdaki belirtileri gösteriyorsa zaman, beyindir. Farklı bir deyişle kaybedilen zaman ne kadar fazlaysa kişinin beyin fonksiyonu da o kadar fazla oranda kaybedilir. Hızla en yakın hastanenin acil servisine gidilmelidir.

İnme Türleri Nelerdir?

İnme, iskemik ve hemorajik olmak üzere iki farklı gruba ayrılır. Tüm felç vakalarının %80'ini oluşturan iskemik inme, damar içinde plak ve yağ birikimlerinin sonucunda oluşan pıhtıdan kaynaklanır. Farklı bir deyişle beyne olan kan akışının kesilmesine neden olan pıhtıdır. Felç vakalarının %20'sini oluşturan hemorajik inme ise beyindeki kan damarlarından, beyne kan sızmasıyla oluşur. İskemik felç de kendi içinde trombotik ve embolik olmak üzere ikiye ayrılır. Trombotik felç, ana arterlerin birinde var olan kan pıhtısının, beyne olan kan akımını sekteye uğratmasıyla oluşur. Embolik felçte ise pıhtı, vücudun farklı bir yerinde oluşur ve dolaşım sistemi içinde hareket ederken, beyinde takıldığında meydana gelir. Tüm bunların haricinde, kan akımının geçici olarak kesilmesiyle gerçekleşen transient iskemik atak (TİA) da bulunur. TİA, çoğunlukla daha şiddetli bir inmenin öncüsü niteliğindedir. TİA belirtileri de inme semptomlarıyla aynı niteliktedir. Ancak bu belirtiler kısa süre içinde kendiliğinden kaybolur. Fakat bu durum, beyne giden kan akımında bir problem olduğunu gösterdiğinden kesinlikle göz ardı edilmemesi gerekir.

İnme Neden Olur?

Beyne giden damarların pıhtı tarafından tıkanması veya beyin damarlarının kan sızdırmasıyla oluşan felç oluşumunda pek çok farklı etken bulunur. Arterlerin daraldığı noktalarda meydana gelme eğiliminde olan kan pıhtılarının oluşma nedenleri arasında çoğunlukla sigara kullanımı, obezite, hipertansiyon, (yüksek tansiyon) diyabet ve yüksek kolesterol gibi önlenebilir rahatsızlıklar yer alır. Kan damarının yırtılmasıyla oluşan hemorajik inme ise çoğunlukla hipertansiyondan kaynaklanır. Ancak obezite, aşırı alkol tüketimi, sigara kullanımı, sedanter yaşam tarzı, stres ve travma gibi nedenler de hemorajik inmeye yol açabilir. Damar tıkanıklığı ileri yaşlarda görülse de inme, hemen her yaş grubunda görülebilir. Sigara kullanımı, beyin damarlarının yapısında bozulmalara yol açarak genç yaşta inme oluşmasına neden olabilir. Ayrıca sağlıksız beslenmeye bağlı olarak da kişide inme gelişebilir.

İnme Nasıl Tedavi Edilir?

İnme, acil tedavi gerektiren önemli bir sağlık problemidir. İskemik felç ile hemorajik felç tedavisi farklı şekillerde uygulanır. İskemik felç varlığının kanıtlanması için BT (bilgisayarlı tomografi) çekilir. Beyne giden kan akışı durduğunda beyin fonksiyonlarının geri döndürülemez şekilde yitirilmesine neden olan felç, zaman geçtikçe daha geniş bir alanın etkilenmesine yol açar. Bu yüzden tıkalı olan damarın acil olarak açılması gerekir. Dolayısıyla inme varlığında mümkün olan en kısa sürede hasta, acil servise götürülmelidir. İnme belirtileri ortaya çıktıktan sonraki ilk 4,5 saat çok önemlidir. Halk arasında pıhtı eritici ilaç olarak da bilinen trombolitik tedavisi, bu zaman zarfı içinde yapılmalıdır. İnmenin yol açtığı hasarın azaltılması için uygulanan tedavi yönteminde hastaya, plazminojen aktivatörü olarak tanımlanan ilaç verilir ve kan akışını tıkayan pıhtı hızla eritilir. Hemorajik felç tedavisinde ise kan basıncının düşürülmesi için hastaya ilaç verilir. Bazı vakalarda kafa içi basıncın azaltılması ve beyinde biriken kanın direne edilmesi için cerrahi girişim gerekebilir. Hasar gören beyin damarına, cerrahi girişimde bulunulması gerekebilir.

İnme Nasıl Önlenir?

İnme geçiren kişilerin tekrar inme geçirme riski, hiç inme geçirmemiş bireylere göre daha yüksektir. İkinci inmenin önlenmesi için hekimin tavsiyelerine mutlaka uyulmalıdır. Felçten korunmak için aşağıda sıralanan önlemlerin alınması önerilir:
  • Tuz, yağ ve kolesterol bakımından fakir diyet uygulanmalıdır.
  • Yüksek tansiyon ilaçları mutlaka düzenli olarak hekimin belirlediği dozda alınmalıdır.
  • Sigara kullanımına son verilmelidir.
  • Kolesterol, kontrol altına alınmalıdır.
Felç (inme) ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

İlgili Yazılar: