Çinko Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

İnsan vücudunun günlük işlevlerini sağlıklı bir şekilde yerine getirebilmesi için minerallerin besinlerle birlikte vücuda yeteri kadar alınması gerekir. Vücut fonksiyonlarının yürütülmesi, yapım ve onarım faaliyetlerinin devam etmesi, metabolik reaksiyonların gerçekleşmesi, hormonal dengenin korunması ve daha pek çok görevin yerine getirilmesi için minerallere gereksinim vardır. 
Bu minerallerden bir tanesi olan çinko; yaygın olarak kırmızı ve beyaz et, deniz ürünleri, tahıllar gibi besinlerde bulunur. Vücudun bu minerale olan gereksinim düzeyi çok yüksek miktarda olmamasına karşın çinko eksikliği pek çok kişide görülebilmektedir. 

 

Çinko Eksikliği Nedir?


Çinko, vücutta hücre bölünmesinde ve bağışıklık sisteminde önemli görevleri bulunan bir mineral türüdür. Hücre fonksiyonlarını destekleyen bu mineral, 100'den fazla enzimin yanında kofaktör olarak görev yapar ve vücuttaki kimyasal reaksiyonların gerçekleştirilmesinde rol oynar. 

Bunun yanı sıra;

·    bağışıklık sisteminin çalışma düzeninin korunması,
·    koku ve tat alma duyularının korunması, 
·    saç ve tırnak sağlığının korunması, 
·    yara iyileşmelerinin hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi,
·    cinsel fonksiyonların yerine getirilmesi ve üremenin sağlanması, sayılabilir.
·    Büyüme ve gelişme üzerinde de hayati rolleri bulunan çinko; bebek ve çocuklarda, ayrıca hamile kadınlarda gereksinim düzeyi artan bir besin ögesidir. 

Yetişkin bireylerde günlük çinko gereksinimi yaklaşık olarak 15 mg'dır. Çinko eksikliği görülen bireylerde tüm bu işlevlerde aksamalar meydana geleceğinden çeşitli olumsuzluklar ortaya çıkar. 

Çinko, vücutta depolanamayan ve sürekli olarak besinlerle vücuda alınması gereken bir mineraldir. Bu nedenle gereksinim miktarı çok yüksek olmamasına karşın eksikliği yaygın olarak görülmektedir. 
 

Çinko Eksikliği Neden Olur?


Çinko eksikliği, sağlıksız veya dengesiz beslenme sonucunda vücuda yeterli miktarda çinko alınamamasına bağlı olabileceği gibi akut veya kronik herhangi bir hastalığın sonucunda da gelişebilir. Bu durumda vücudun gerçekleştirmek için çinkoya ihtiyaç duyduğu işlemlerde aksaklıklar oluşur ve çeşitli belirtiler ortaya çıkar. 

Çinko Eksikliği Belirtileri Nelerdir?


Mineral eksikliği erken dönemde kişiyi rahatsız edecek belirgin herhangi bir bulguya neden olmayabilir. Fakat eksikliğin uzun süre devam etmesi halinde çinko eksikliği belirtileri ortaya çıkar. 

Yaygın çinko eksikliği belirtileri arasında şunlar yer alır:

·    Nedeni açıklanamayan kilo kaybı,
·    Yara iyileşmesinin gecikmesi ve ciltte oluşan açık yaralar,
·    İştahsızlık,
·    Halsizlik ve uyku hali,
·    Tat ve koku alma duyularının azalması,
·    İshal,
·    Büyüme ve gelişmede gerilikler, yavaş büyüme,
·    Bağışıklık sisteminin zayıflaması,
·    Cinsel olgunlaşmada gecikme,
·    Saç dökülmesi, görülür.

Bunların yanı sıra hamile kadınlarda artan çinko gereksiniminin karşılanamaması halinde de çeşitli olumsuzluklar ortaya çıkabilir. Bunlardan en önemlileri bebeğin büyüme ve gelişimindeki geriliklerdir. 

Ek olarak cinsel fonksiyonlar üzerinde de etkili olan çinkonun eksikliği halinde gebelik planı yapan çiftlerde sağlıklı bir gebe kalma zorlaşabilir, erkeklerde iktidarsızlık ve kadınlarda yumurtlama bozuklukları görülebilir.

Çinko Eksikliği Nedenleri Nelerdir?

·    Çinko eksikliğinin en önemli nedeni, diyetle yetersiz çinko alımıdır. Çinko içeriği yüksek olan doğal besin türlerinin yeterli miktarda tüketilmemesi, düşük kalorili diyetlerin uzun süre uygulanması, tek yönlü beslenme programlarının uygulanması gibi pek çok nedene bağlı olarak çinko gereksiniminin karşılanması aksayabilir. Bu durum uzun süreli olarak devam ettiğinde mineral eksikliğinin şiddeti artabilir, belirtiler şiddetlenebilir. 
Sindirim ve emilime ilişkin sorunlar nedeniyle besinlerle birlikte alınan çinko mineralinin emilim düzeyi düşebilir, vücuttan çinko kaybı gerçekleşebilir. 

Aynı şekilde bazı kronik hastalıklar da çinko emiliminde aksamalara veya vücuttan çinko kaybına yol açabilir. Beslenmeye ilişkin nedenlerin haricinde altta yatan bir çinko eksikliğinde rol oynayabilecek bazı nedenler şunlardır:

·    Alkol bağımlılığı,
·    Çölyak hastalığı,
·    Kronik karaciğer ve böbrek hastalıkları,
·    Kronik ishal,
·    Kanser,
·    Crohn ve ülseratif kolit gibi bağırsak hastalıkları,
·    Orak hücre anemisi,
·    Diyabet (şeker) hastalığı,
·    Pankreas hastalıkları.

Çinko Eksikliği Nasıl Anlaşılır?


·    Çinko eksikliği belirtileri ile başvuran hastalarda kan plazmasında çinko seviyesine bakılır. 
·    Buna ek olarak idrar testi, saç teli analizi gibi yöntemlerle de çinko eksikliği saptanabilir. 
·    Bu testlerin yapılamadığı durumlarda klinik belirtiler üzerinden gidilerek diyet öyküsü araştırılabilir. 
·    Diyetisyen tarafından hastanın üç günlük, beş günlük veya yedi günlük besin tüketim kaydı alınarak diyetin vitamin ve mineral içerikleri araştırılabilir. 
·    Ayrıca hastanın eşlik eden diğer hastalıkları da göz önünde bulundurularak çinko eksikliğine yol açabilecek sağlık sorunları üzerinde değerlendirme yapılabilir. 
·    Çinko eksikliği teşhisi alan hastalarda bu durumun nedeninin araştırılması gerekir. Bunun için çeşitli hastalıklara yönelik taramalar yapılabilir. Çinko eksikliğine yol açabilecek herhangi bir emilim bozukluğu veya kronik hastalık varsa bunlara yönelik ayrıca tedavi başlatılmalıdır. 
·    Beslenme planına ilişkin bozukluklarda doğru bir beslenme planının nasıl olması gerektiğine ilişkin hastalara eğitim verilmesi, tedavi sonrası durumun yeniden tekrarlamaması açısından önem taşır.

Çinko Eksikliği Tedavisi Nasıldır?

·    Çinko eksikliğinin tedavisinde, çinkodan zengin besin takviyeleri hemen tüm hastalarda tercih edilen tedavi yöntemlerinden bir tanesidir. 
·    Bunun yanı sıra çinko eksikliğine yol açan nedenlerin araştırılması, tedavi başarısı açısından çok büyük bir öneme sahiptir. 
·    Çinko eksikliğinin en yaygın nedeni beslenmeye ilişkin sorunlardır. Fakat bazı hastalarda sindirim sistemine ilişkin hastalıklar, emilim bozuklukları, çeşitli kronik hastalıklar, gebelik ve emzirme nedeniyle artmış çinko gereksinimi gibi nedenlere bağlı olarak mineral eksikliği gelişebilir.
·    Eksikliğe neden olan faktörler değerlendirildikten sonra medikal tedavi, tıbbi beslenme tedavisi ve eşlik eden hastalıklara yönelik ek tedaviler başlatılır. 
·    Çinko mineralinin en iyi kaynakları arasında 
-    tam tahıllar, 
-    kırmızı ve beyaz et, 
-    yumurta, 
-    deniz ürünleri, 
-    karaciğer
-    zenginleştirilmiş tahıllar yer alır.

Bu besinlerin beslenme planı içerisine doğru ve dengeli bir şekilde dağıtıldığı, hastanın vücut kompozisyonuna ve sağlık durumuna uygun bir beslenme planı hazırlanarak buna uyum sağlaması önerilebilir. 

·    Çinko eksikliğinin yanında bazı durumlarda bakır ve demir gibi diğer minerallerde de eksiklikler görülebilmektedir. Bu durumda bunlara yönelik takviyeler ve tedavi uygulamaları da yapılır. 
·    Vejetaryen ve vegan beslenen bireylerde vitamin ve mineral eksikliklerinin görülme olasılığı önemli ölçüde artar. Bu hastalarda beslenme durumu daha sık olarak değerlendirilmeli, hekim tarafından gerekli görülmesi halinde besin takviyeleri tedavi sonrası süreçte de daha düşük dozlarda devam ettirilmelidir. 
·    İleri yaştaki bireyler, kronik hastalıkları bulunanlar, hamileler ve emziren anneler çinko eksikliği açısından daha yüksek risk taşıdığından bu gruptaki bireyler de vitamin ve mineral eksiklikleri açısından belirli aralıklarla değerlendirilmelidir.
Ağır ve kronik çinko eksikliği tedavi edilmezse yaşamı tehdit edici olabilir. Hastalarda;

-    sık enfeksiyon, 
-    hipogonadizm,
-     kilo kaybı, 
-    duygusal bozukluklar,
-    dermatit, 
-    alopesi (saç dökülmesi)
-    tat duyusunda bozulma, 
-    gece körlüğü,
-    iştah kaybı,
-    yara iyileşmesinde gecikme,
-    kan amonyum değerlerinde yükseklik gözlenir.

Çinko eksikliği belirtileri ve tedavisi ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.