Psiko-onkoloji Nedir?


Psiko-onkoloji, kanser hastalığının kanser hastalarının, ailelerin ve tedaviyi uygulayan ekibin üzerinde oluşturduğu psikolojik etkiyi araştıran ve kişilere psikolojik destek sunan bilim dalıdır. Psiko-onkoloji tedavisinde amaç, hastanın psikososyal uyumunu artırmak ve hastalıkla baş etme becerisini güçlendirmektir.

Psiko-onkolojide, kanser tanısının fiziksel, psikolojik, sosyal ve davranışsal yönlerini kapsayacak şekilde farklı tıp disiplinlerinin birlikte çalışmasıyla hem hastaya hem de hasta yakınlarına destek sunulur.
 

Kanser Tanısı Sırasında Ortaya Çıkan Tepkiler Nelerdir?


Kanser tanısı alan hastalarda olumsuz duyguların ortaya çıkması son derece normaldir. Hatta bu durum tanının henüz netleşmediği, muayene ve tetkiklerin sürdüğü tanı öncesi dönemde de görülür. 

Hasta ve hasta yakını tanı çalışmaları, kesin tanı ve tedavi planlaması süreçlerinde karmaşık duygular yaşayabilir. Genelde duygusal dalgalanma aşamaları farklı dönemlere bölünmüştür. Bunlar:

·    Tanı öncesi dönemde uyuma yönelik tepki çoğunlukla kaygıdır. Bazı hastalar durumun ciddiyetini anlamış olmalarına hastalığını inkar etmeyi tercih edebilir. İnkar davranışı normal olmayan bir davranış şeklidir.  

·    Tanısı kesinleşen hastalarda baskın duygu şok olmaktır. Genelde kişiler bu durumum kendi veya yakınlarının başına neden ve nasıl geldiğini sorgular. Kısmen de olsa hastalığı inkar eder, zaman zaman öfke ve hırçınlık, gösterip isyankar davranışlar sergileyebilir. 

·    Hastalarda sıklıkla suçlamak ve depresif davranışlara rastlanır. Ancak hastalığı kesinlikle inkar etmek, tedavi almayı reddetmek ya da ölümün kaçınılmaz olduğu gerçeği ile tedavi olmak istememek gibi tepkiler, normal olmayan davranışlar olarak kabul edilir.

Tanı aşamasında ortaya çıkan durum ile uyumsuz olan vakalarda kişinin kendisine özgü ihtiyaçlarının uygun tedavi şekilleriyle karşılanması gerekir. Bu noktada kişinin hissettikleri doğru ya da yanlış olarak ayrıştırılmaz. Hastanın hissettiği tüm duygular normaldir ve yargılanmaz.
 

Kanser Tanısını Kabullenme Sırasında Hasta Neler Yapabilir?


Hastadan öncelikle bu süreçte duygularını kontrol etmeye çalışmaması beklenir. Fakat kişi;

-    yanlış tanı aldığına inanarak sürekli hekim değiştiriyorsa, 
-    kendisinden istenen tetkikleri aksatıyor veya hiç yaptırmıyorsa,
-    medikal tedaviye yanaşmıyorsa,
-    alternatif ve/veya tamamlayıcı tedaviden çözüm bekliyorsa,
-    tedavi almayı tümüyle red ediyorsa, mutlaka psikiyatri uzmanı ile değerlendirmesine başvurulmalıdır.

Bazı durumlarda hasta hızlı uyum sağlarken yakınları durumu red eden davranışlar sergileyebilir. Eğer hasta yakınlarının bu uyumsuz davranışları hastanın tedavisine engel değilse ve gerektiği yerde hastaya destek olmaya devam edebiliyorlarsa hasta yakınlarına durumu özümsemeleri ve normalleşmeye başlamaları için zaman tanınır. 

Ancak kişinin tedavi olmasını engelleyen davranışlar sergileyen aile bireylerinin mutlaka psikiyatrik destek almalıdır.
 

Kanser Tedavisi Sırasında Ortaya Çıkan Tepkiler Nelerdir?


Kanser hastalığının kendisi gibi tedavi yöntemi de kişiye özeldir. Kanser tanısı alan kişi, tedaviye başlamadan önce olduğu gibi tedavi sırasında da içinde bulunduğu duruma bilinç dışı olarak anksiyete bozukluğu ve depresyon gibi rahatsızlıklarla veya ilkel savunma mekanizmaları geliştirerek tepki gösterebilir. Tedavi sırasında tedavinin getirdiği psikolojik komplikasyonlar da tedavi sürecini etkileyebilir. Bu gibi durumların varlığında kişinin tedaviye verdiği yanıt olumsuz yönde etkilenebilir, hastalığın seyrini olumsuz etkileyebilir ya da tedavi sürecinin sekteye uğramasına yol açabilir. 

Tedavi aşamasında kemoterapinin yan etkilerinden korkmak, saçların döküleceğine ilişkin endişe duymak, kaygılı ve hafif depresif hissetmek normal kabul edilir. Cerrahi tedavi girişiminin kısa süreliğine geciktirilmesi, bu süre boyunca cerrahi dışı medikal tedavi yöntemlerinin denenmesi, uyuma yönelik normal tepkilerdir. Ancak tedavi sürecini sekteye uğratan uzayan yas tutumu, ameliyat sonrası cerrahi girişime bağlı olarak gelişen reaktif depresyon, uyumu bozan tepkiler olarak tanımlanır.

Kişinin yaşam kalitesinin bir hayli düşmesine neden olan normal kabul edilmeyen tepkiler, tedaviye alınan yanıtı olumsuz etkiler. Yapılan araştırmalar, kanser hastalığının tedavi süreci boyunca ruhsal anlamda güçlü kalan, sosyal açıdan iyi desteklenen, sağlıklı ve güçlü aile ilişkileri olan kişilerin tedaviye daha iyi yanıt verdiğini gösterir. Bu yüzden kişinin gerektiğinde psikolojik destek almaktan kaçınmaması gerekir. Uzman bir hekimden alınan psikiyatrik destek sayesinde kişi, sosyal hayattan ve eğer mümkünse iş hayatından kopmadan tedavi sürecini rahat bir şekilde tamamlayabilir. Böylece iyileşme süreci hızlanırken kişi de kendini iyi ve güçlü hisseder.
 

Kanser Tedavisi Sonrasında Ortaya Çıkan Tepkiler Nelerdir?


Tedavi sınırları içinde normal yaşama dönüş ya da tamamen iyileşme, kişinin hastalığı tamamen yendiğinin göstergesi olarak kabul edilse de kanserin nüks etmesine ilişkin korku ve kaygı hissedilmesi normaldir. Ancak bazı kişilerde kanser hastalığını yenmeye bağlı olarak uyumu bozar nitelikte, şok olmak, inanma güçlüğü çekmek, iyileştiğini inkar etmek, kaygı ve öfke gibi davranışlar görülebilir. Bu gibi durumlarda da kişinin psikolojik destek alması önerilir.
 

Kanser Hastalarında Psiko-onkolojik Terapiye Ne Zaman Başlanmalıdır?


Psiko-onkoloji tedavisi, kişinin kanser tanısı aldığı an başlamalı ve tedavi süresince devam ettirilmelidir. Bu amaçla, bireysel psikoterapi yaklaşımlarının yanı sıra grup terapileri de yapılabilir. 

Seanslar sırasında kişi, tüm düşünce ve duygularını rahatça ifade edebilir. Ayrıca kişinin kendi gibi diğer insanların da benzer süreçlerden geçtiğini görmesi, onlarla ortak duyguları paylaşılıyor olması, iyileşme sürecine olumlu etki eder. Böylece kanser hastası kişinin kendine olan güveni tazelenir, sıkıntı hissi ve ruhsal çöküntüsü azalır. Kişinin psikolojik olarak güçlü olması kanser hastalığının tedavisine de olumlu yansır.

Kanser hastalarında psikolojik destek (psiko-onkoloji) ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

TIBBİ BÖLÜMÜNÜN HİZMET VERDİĞİ HASTANELER