Kategoriler

Sağlıklı bir toplum ve bireyler için gebelik takiplerinizi düzenli olarak yaptırınız!

Gebelik takibi, gebeliğin başından doğum sonrasına kadar olan dönemde gebelik yaşını belirlemek, anne ve fetusun (bebeğin) sağlık durumunu değerlendirerek gebe bakım planını oluşturmak ve anne-babayı bilgilendirmek, gebelikte ortaya çıkabilecek sorunları öngörerek önlemek veya tespit edilen sorunları tedavi etmek amacıyla yapılan düzenli ve periyodik kontrollerdir. Her gebe kadın gebelik süresince bir sağlık elemanı veya kurumu tarafından izlenmelidir.
Gebelik planlaması yapıldığında muayenelere başlanması daha doğru olacaktır. Çünkü gebelikten önce annede var olan hastalıkların gebelik sürecine etkisi, gebelikle ilgili veya başka konuda bir problem varlığının araştırılması, gebeliğe hazırlık için gerekli medikal tedavilerin planlanması, çiftin gebelik hakkında bilgilendirilerek annenin sağlıklı bir şekilde gebeliğe başlaması gebelik öncesi muayenelerle ortaya konabilecektir.

Burada dünyada en sık kullanılan gebelik takibi klavuzlarından ACOG’un (American College of Obstetricians and Gynecologists= Amerikan Gebelik ve Jinekoloji Derneği) 2012 yılı klavuzu, NICE (National Institute for Clinical Excellence= Ulusal Klinik Uygulamaları Değerlendirme Enstitüsü) 2016 klavuzu, WHO (World Health Organization=Dünya Sağlık Örgütü) 2016 yılı klavuzunda yayınlanan protokollerin Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan 2015 yılı klavuzunda yer alan protokoller ile karşılaştırılması yapıldı.

ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists)

2012 yılında yayınladığı klavuzda herhangi bir komplikasyon gözlenmeyen ilk gebelik için gebelik takip sıklığını 28. gebelik haftasına kadar 4 haftada bir, 29-35. gebelik haftaları arasında 2 ile 3 haftada bir, 36. gebelik haftasından sonra da haftalık takip olarak toplamda 12-14 gebelik takibi önermektedir. Aynı klavuzda daha önceki gebeliklerinde herhangi bir sorunu olmayan ve bu gebeliğinde de problemi olmayan multipar (birden fazla doğum yapan) gebelerde takip sıklığının azaltılabileceği bildirlmektedir. Gebelik takibinde ilk izlemde (gebeliğin ilk 14 haftası) yapılması gerekenleri şöyle sıralamıştır:

1. Öykü: Ayrıntılı medikal ve obstetrik öykü
2. Fizik muayene; Ayrıntılı sistemik ve pelvik muayene
3. Gebelik yaşı ve beklenen doğum tarihi belirlenmesi , SAT (Son Adet Tarihinin başlangıç günü) ve USG’ye (ultrasonografi) göre
4. Laboratuvar testleri: Kan grubu, Rh tayini ( gerekirse antikor tayini), hemogram, TİT (Tam İdrar Testi), idrar kültürü, sifilis taraması (VDRL, RPR), HBsAg, HIV, klamidya taraması rutin olarak her gebeden istenirken, Gonore taraması, tbc deri testi, erken diyabet taraması, ek genetik testler (kistik fibrosis, tay sachs,…) gibi testler endikasyon varsa istenir.
5. Genetik danışmanlık ve anöploidi (normal kromozom sayısındaki bozulma) tarama testleri
6. Eğitim: Beslenme, kilo alımı, ağız bakımı, cinsellik, seyahat, egzersiz

Aynı klavuzda her izlemde rutin olarak önerilen uygulamalar;

1. Kan basıncı (tansiyon) ölçümü
2. Kilo ölçümü
3. Uterus büyüklüğü (fundus yüksekliği)
4. Fetal kardiak aktivite değerlendirmesi
5. Ödem değerlendirmesi
6. Fetal hareket (2. ve 3. trimester)

24-28. gebelik haftalarında yapılan gebelik takibinde; hemogram, diyabet taraması, Rh (- ) gebelere antikor taraması ve gerekirse anti-D immunglobulin uygulaması, eğitim ve danışmanlık önerilirken, 32-36. gebelik haftasındaki takipte ek öneri olarak; hemogram, ultrasonografi ( gerekirse), CYBH (Cinsel Yolla Bulaşan Hastalık) tarama testleri ( sifilis, klamidya, gonore, HIV) tekrarı (gerekirse), depresyon taraması (gerekirse), eğitim ve danışmanlık önerilmekte, 35-37. gebelik haftalarındaki takipte de ek öneri olarak GBS (Grup B Streptekok) taraması önerilmektedir.
NICE (National Institute for Clinical Excellence)

İngiltere’de NICE klavuzuna göre komplikasyonsuz nullipar (doğum yapmamış) gebelere 10 izlem, komplikasyonsuz multipar gebelere 7 izlem önerilmektedir. İlk izlemde (ilk 10 hf) yapılması gerekenler:

1. Boy, kilo, VKI (Vücut Kitle İndeksi), Kan basıncı ölçümü
2. Laboratuvar testleri;- Kan grubu, Rh Tayini, Anemi taraması, eritrosit alloantikorları, TİT, İdrar kültürü
3. Hemoglobinopati taraması
4. Hepatit B, HIV, Rubella, Sifilis taraması
5. <25 yaş gebelere klamidya taraması
6. Riski olanlara erken diyabet taraması
7. Ultrasonografi; Gebelik haftasının belirlenmesi için önerilir.
8. Planlama; Down sendromu taraması planlama yapılır. Yapısal fetal anomali taraması için 18-20. gebelik haftasında detaylı ultrasonografi taraması planlanır

NICE klavuzunda her izlemde rutin olarak; fundus yüksekliği ölçümü, kan basıncı ölçümü, proteinuri kontrolü, bilgilendirme önerilmektedir. Rutin önerilenlere ek olarak; 16. gebelik haftasında Hb < 11g olan gebelere demir desteği başlanır. 18-20. gebelik haftasında fetal yapısal anomali taraması için ultrasonografi yapılır. 28. gebelik haftasında anemi ve atipik eritrosit antikorları için ikinci tarama yapılır. Rh (-) olan gebelere anti-D önerilir. 34. gebelik haftasında Rh (-) olan gebelere 2. doz anti-D önerilir. 36. gebelik haftasında fetal pozisyon kontrol edilir, makat prezentasyon olanlara eksternal versiyon (bebeğin dışardan yapılan manevralarla anne karnında döndürülmesi, teorik olarak mümkünse de artık uygulanmamamktadır) önerilir. 41. gebelik haftasında membran sıvazlama (doğum eylemini başlatmak için yapılan manevra), doğum indüksiyonu önerilir

Aynı kılavuzda gebelik takibinde rutin olarak önerilmeyenler;

1. Tekrarlayan kilo ölçümü
2. Meme ve pelvis muayenesi
3. Hepatit C, CMV, Toxoplazma, GBS ve BV (Bakteriyel Vaginozis) taramaları
4. Düşük riskli gebelerde Doppler USG
5. LGA (gebelik haftasına göre büyük bebek) şüphesinde USG ile fetal büyüklük tahmini
6. Preterm doğum taraması
7. AKŞ (Açlık Kan Şekeri), glukozuri ile gestasyonel diyabet taraması
8. Fetal hareket sayımı
9. Elektronik kardiotokogram
10. 24. gebelik haftası sonrası USG taraması

WHO (Dünya Sağlık Örgütü)

WHO kılavuzlarına bakıldığında toplamda 4 gebelik takibi önerilmektedir.

1.izlem: 16. gebelik haftasından önce ( mümkün olduğunca erken haftada olması önerilir)
2.izlem: 24-28. gebelik haftasında,
3.izlem: 30-32. gebelik haftasında,
4.izlem: 36-38. gebelik haftasında,

Beklenen doğum tarihinden sonra 2 hafta içinde doğum olmazsa kontrole gelinmesi 5. izlem olarak önerilmektedir.

Rutin olarak önerilenler;

1. Gebelik durumunun değerlendirmesi; her izlemde gebelik yaşı değerlendirilmelidir. İlk izlemde doğum planı ve acil durum planı yapılmalıdır ve her izlemde bunlar gözden geçirilmelidir.
2. Preeklampsi kontrolü: Her izlemde kan basıncı ölçümü ve ağır preeklampsi bulgularının sorgulanması gerekirse proteinuriye bakılması önerilir.
3. Anemi kontrolü: İlk izlemde Hb ölçümü önerilir. Sonraki izlemlerde konjonktiva ve palmar solukluk kontrolu önerilir. Gerekirse demir desteği önerilir.
4. Sifilis kontrolü: Her gebeye ilk izlemde RPR testi yapılması önerilir.
5. HIV kontrolu: Her gebeye ilk izlemde HIV bilgilenirmesi ve testi yapılması önerilir.
6. Mevcut bulgu ve şikayetlerin yönetimi: Fetal hareket hissedilmemesi, EMR (Erken Membran Rüptürü), dizuri, ateş, vaginal akıntı, sigara, alkol, öksürük, nefes darlığı, … gibi durumların yönetimi
7. Önleyici tavsiyeler: Tetanoz aşısı, folik asit, demir desteği,
8. Eğitim: Beslenme, sigara, alkol, acil durum belirtileri, aile planlaması, evde doğum konularında bilgilendirme önerilir.

T.C Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu,

Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberine göre; gebeliğin ilk 14 haftası içerisinde ilk takibin yapılması ve takip için doktorun hastaya 30 dk zaman ayırması önerilmektedir. Eğer gebe 14.gebelik haftasından sonra gelmişse; gebelik haftasına bakılmaksızın ilk takip olarak değerlendirilir. İlk takipte yapılması gereken tüm prosedürler uygulanır ve bunlara ek olarak gebelik haftasına uygun ek takip prosedürleri de uygulanır.

İlk Takip ( ilk 14 hf)

1. İletişim
2. Öykü;
a) Kişisel bilgiler
b) Soygeçmiş,
c) Tıbbi öykü,
d) Obstetrik öykü, mevcut gebelik öyküsü
3. Fizik Muayene;
a) Boy, kilo
b) Kan basıncı, Nabız
c) Göğüs ve kalp oskültasyonu, ciddi anemi bulguları
d) Pretibial ödem ve varis muayenesi
e) Uterus büyüklüğü (fundus yüksekliğiyle)
4. Laboratuvar testleri
a) İdrar tetkiki ( proteinuri, bakteriuri)
b) Kan testleri (hemoglobin, ferritin, kan grubu, gerekirse indirekt coombs, HbsAg), TSH
c) AKŞ (Açlık Kan Şekeri) 100-126 mg/dl arasında ise OGTT (Oral Glikoz Tolerans Testi= Şeker Yükleme Testi)
d) Kromozomal anöploidi tarama testleri (11-14. gebelik haftasında kombine test, yapılmamışsa 16-20. gebelik haftası arası üçlü, dörtlü test)
5. Destek ve tedaviler
a) Demir: anemi tespit edilirse hemen , yoksa 16. gebelik haftasından sonra başlanmalıdır.
b) D Vit: 12. gebelik haftası itibariyle 9 damla/gün,
c) Tetanoz ve Hepatit B Bağışıklaması: gerektiği halde,
d) Grip aşısı: 2. 3. trimester grip sezonuna denk geliyorsa,
e) Enfeksiyon varlığında gereken tedavinin verilmesi.
6. Danışmanlık
a) Beslenme, Fiziksel aktivite, Cinsel yaşam, Ağız sağlığı, Sigara, alkol, ilaç kullanımı, Tehlike işaretleri
7. Sevk edilecek durumlar
8. İzlemin kayda alınması

2. Gebelik takibi (18-24. gebelik haftası) arasında yapılmalıdır.

1. İletişim
2. Öykü: İlk gebelik takibinden bu zamana kadar olan gelişmeler sorgulanmalıdır.
3. Fizik Muayene: İlk takipte yapılanlar tekrar gözden geçirilmelidir.
4. Laboratuvar Testleri: TİT (Tam İdrar Testi), Hemogram, OGTT, Obstetrik ultrasonografi
5. İlaç desteği, Bağışıklama ve Tedaviler: Demir ve D-vitamin başlanmamışsa başlanması, tetanoz bağışıklaması gerekiyorsa yapılması,
6. Bilgilendirme ve Danışmanlık: İlk takipte yapılanlar tekrar gözden geçirilmelidir.
7. Sevk edilecek durumlar
8. İzlemin kayda alınması
3. Gebelik takibi (28-32. gebelik haftası) arasında yapılmalıdır.
1. İletişim,
2. Öykü: Önceki takiplerden bu zamana kadar olan gelişmeleri sorgulayınız.
3. Fizik Muayene: İlk takipte yapılanlar tekrar gözden geçirilmelidir. Ödem ve meme muayenesi yapılmalıdır.
4. Laboratuvar Testleri: TİT, Hemogram, önceki testlerin değerlendirilmesi,
5. İlaç desteği, Bağışıklama ve Tedaviler: Demir ve D-vitamin başlanmamışsa başlanması, tetanoz bağışıklaması gerekiyorsa yapılması,
6. Bilgilendirme ve Danışmanlık: Bebek hareketlerinin önemi, doğum bilgilendirmesi, anne sütü ve emzirme bilgilendirmesi, postpartum (doğum sonrası) aile planlaması danışmanlığı,
7. Sevk edilecek durumlar,
8. İzlemin kayda alınması

4. Gebelik takibi ( 36-38. gebelik haftası) arasında yapılmalıdır.

1. İletişim,
2. Öykü: Önceki takiplerden bu zamana kadar olan gelişmeleri sorgulayınız.
3. Fizik Muayene: İlk takipte yapılanlar tekrar gözden geçirilmelidir. Ödem, meme muayenesi ve pelvik değerlendirme amaçlı vaginal muayene yapılmalıdır.
4. Laboratuvar Testleri: TİT, Hemogram, önceki testlerin değerlendirilmesi,
5. İlaç desteği, Bağışıklama ve Tedaviler: Demir ve D-vitamin başlanmamışsa başlanması, tetanoz bağışıklaması gerekiyorsa yapılması,
6. Bilgilendirme ve Danışmanlık: Bebek hareketlerinin önemi, doğum bilgilendirmesi, anne sütü ve emzirme bilgilendirmesi, postpartum aile planlaması danışmanlığı,
7. Sevk edilecek durumlar,
8. İzlemin kayda alınması

Dünyada farklı gebe izlem kılavuzları ve uygulamaları mevcuttur. Bu kılavuzlarda ortak standart önerilerin yanında farklılık gösteren öneriler de vardır. Gebelerin içinde bulunduğu şartlara, ülke politikalarına ve kılavuzlarına göre izlemi önerilir.

Her İzlemde Rutin Olarak Önerilenler

 

 

Amerika (ACOG)

İngiltere (NICE)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

Türkiye

(Sağlık Bakanlığı)

Önerilen izlem sayısı

12-14

Nullipar 10

Multipar 7

4

4

Kilo, VKİ

+

-

-

+

Fundus yüksekliği

+

+

+

+

FKA

+

+

+

+

Kan Basıncı

+

+

+

+

Ödem

-

+

+

Proteinüri takibi

-

+

-

+

Eğitim ve Danışmanlık

+

+

+

+

 

İlk İzlemde Rutin Olarak Önerilen Laboratuvar Testleri

 

 

Amerika (ACOG)

İngiltere (NICE)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

Türkiye

(Sağlık Bakanlığı)

Kan Grubu, Rh

+

+

+

+

Hemogram

+

+

+

+

HbsAg

+

+

-

+

HCV

Risk varsa

-

-

-

HIV

+

+

+

+

Sifiliz

+

+

+

+

Klamidya

+

<25 yaş

-

-

Rubella

-

+

-

-

Gonore

Risk varsa

-

-

-

TİT

+

+

+

+

İdrar kültür

+

+

-

+

TSH

-

-

-

+

Diyabet taraması

Risk varsa

Risk varsa

-

+

Toxo, CMX, Parvo B19

-

-

-

-

PAP

Risk varsa

-

-

-

 

Rutin Olarak Önerilen Taramalar

 

 

Amerika (ACOG)

İngiltere (NICE)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

Türkiye

(Sağlık Bakanlığı)

Anemi taraması

+

+

+

+

Rh antikor taraması

+

+

+

+

Diyabet taraması

+

+

-

+

18-20 hf USG

+

+

-

+

Anoploidi taraması

+

+

-

+

Asemptomatik bakteriüri taraması

+

+

-

+

GBS taraması

+

-

-

-

BV taraması

-

-

-

-

Depresyon taraması

Risk varsa

-

-

-

Hemoglobinopati taraması

Risk varsa

+

-

-

CYBH 3.trimester taraması

Risk varsa

-

-

-

 

 

Rutin Olarak Önerilen Destek Tedavileri ve Aşılar

 

 

Amerika (ACOG)

İngiltere (NICE)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

Türkiye

(Sağlık Bakanlığı)

Demir desteği

+

+

+

+

Vit D desteği

-

-

-

+

Tetanoz aşısı

+

Yorum yok

+

+

İnfluenza aşısı

+

Yorum yok

+

+

Hepatit B aşısı

+

Yorum yok

-

+

 

Tarih 13.6.2017 editor@florence.com.tr
Paylaş