Kategoriler

Guatr için mutlaka çocuk endokrinoloji muayenesi gerekir.

Ergenlik döneminde guatr sık görülür mü?

Tiroid bezinin büyümesine guatr denir. Tiroid bezi boynun aşağı, ön kısmında bulunan ve kelebeğe benzer şekli olan endokrin (hormon) üreten bir bezdir. Tiroid normal boyutta olduğu zaman görülmez ve elle hissedilmez. Büyüdüğü zaman elle hissedilir ve baş normal durumda ve geriye atıldığı zaman görünür hale gelir. Bezin bütünü yaygın bir şekilde büyüdüğü gibi bazen küçük bir parçası da büyüyebilir. Bezin küçük bir parçasının büyümesine tiroid nodülü denir. Tiroid nodülleri bir veya birden fazla olabilir. Tiroid bezinin vücuttaki görevi tiroid hormonları yapmak ve kana salgılamaktır. Tiroid hormonlarının büyüme ve gelişme, oksijen kullanımı ve ısı oluşumu, ilk üç yaşta beyin ve sinir sistemi gelişimi, şeker, yağ, protein ve vitaminlerin kullanımı üzerine etkileri vardır. Kanda hormon düzeyinin azalması veya artması durumunda hastalık belirtileri oluşur. Ergenlik döneminde tiroid hormonlarına ihtiyaç vücut metabolizması arttığından dolayı fazladır.  T3 ve T4 adlı tiroid hormonları tiroid bezinden, TSH adlı tiroid bezini uyararak tiroid hormonlarını salgılayan hormonda hipofiz adlı beyin parçasından salgılanır.

Ergenlerde guatr sık görülür. En önemli nedeni özellikle kızlarda görülen, Hashimato hastalığıdır.  Hashimato hastalığı, tiroid bezine karşı vücudun kendiliğinden antikor yapmasıdır. Tiroid hüzrelerine karşı yapılan bu antikorlar tiroid bezinin büyümesine neden olur. Endokrinolog takip ve tedavisi gerektirir. Ailesel yatkınlık vardır. İyot eksikliği de guatrın önemli bir nedenidir. İyot tiroid hormon yapımı için gereklidir. Besinler, su ve hava iyot kaynaklarıdır. Özellikle deniz ürünleri iyottan zengindir. İyot alımı yetersiz olursa tiroid bezinin çalışması bozulur ve bez büyür. İyot eksikliği bölgesel olduğundan o bölgede yaşayanların çoğunda guatr  olur. Yurdumuzda birçok bölgede iyot eksikliği vardır. Bunu önlemenin en etkin yolu iyotlu tuz kullanmaktır. İyot eksikliği bölgelerinde yaşayan çocukların zekâ düzeylerinde ve okul başarılarında düşüklük görülür. Eğer iyot eksikliği ileri yaşlara kadar devam ederse yetişkinlerin anlama ve kavrama yetenekleri bozulur, mesleki başarısızlık olur. Yurdumuzda yaklaşık 3 milyon kişi iyot eksikliği bölgelerinde yaşamaktadır. Bu nedenle iyot eksikliği halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Dünyada ise 1,5 milyar kişi iyot eksikliğinden etkilenmektedir. 

Guatra neden olan yiyecekler hangileridir?

Bazı ilaçlar ve yiyeceklerde aşırı miktarda alındıklarında guatra neden olurlar. Bu yiyeceklere örnek olarak soya fasulyesi, karalâhana, karnabahar verilebilir.
 
Aileler hangi belirtilere dikkat etmeliler?

Guatr belirtileri; boynun ön kısmında yaygın veya nodül şeklinde şişlik, yuma ve nefes alma güçlükleri, eğer tiroid fazla çalışıyorsa ‘hipertiroidi’ zayıflama, sinirlilik, çarpıntı, ellerde titreme ve ishal belirtileridir. Tiroid bezinin az çalıştığı ‘hipotiroidi’ durumlarında çabuk yorulma, halsizlik, hareketlerde yavaşlama, üşüme, kabızlık, saçlarda kuruluk ve dökülme, uykuya meyil ve kavrama güçlüğü ortaya çıkar. Guatr için mutlaka çocuk endokrinoloji muayenesi gerekir. Hipotiroidi ve hipertiroidi varsa veya nodül gelişmişse mutlaka tedavi edilmelidir. Tedavide ilaçla kontrol altına alınır. İyotlu tuz kullanımının yaygınlaşması iyot eksikliğine bağlı guatrın önlenmesi açısından çok önemlidir. 

Guatr ne zaman ameliyat edilmelidir?

• Guatr çok büyük ve solunum ve yutma güçlüğü yapıyorsa, 
• Tıbbi tedavi ile tiroid bezi büyümeye devam ediyorsa, 
• Tıbbi tedavi ile cevap alınamayan hipertiroidi varsa, 
• Tiroid bezinde çok sayıda ve uzun süre devam eden nodüller varsa, 
• Tiroid kanseri varsa. 
 
Ergenlik döneminde iskelet sistemi bozuklukları sık görülür mü?

Ergenlik dönemi hızlı büyüme dönemi olduğu için, hem kemiklerde hem de adele kitlesinde ani artışlar söz konusu olur. Ergenlik döneminde, omurga eğriliği yani skolyoza ergenlerin yüzde 0,5-3’ünde rastlanır. Nedeni tam olarak bilinmeyen ve idiyopatik skolyoz olarak adlandırılan bu durum, 12 yaşından sonra adölesanın hızlı büyüme döneminde başlar. Skolyozlu ergenlerin yüzde 2’sinde 10 derece ve üzerinde eğrilik varken bunların sadece %5’inde skolyoz ilerler. Hafif eğriliklerde kız, erkek oranı eşit olup, tedavi gerektiren eğrilikler kızlarda 2 misli fazla görülür. 

Ergenlikteki skolyozun nedeni tam olarak nedir?

Nedeni tam bilinmemekle birlikte genetik faktörler, kas, kemik patolojileri gibi durumlar söz konusudur. Pek çok çalışma, skolyozu olan ailelerin ergen çocuklarında skolyoz gelişme oranının yüksek olduğunu göstermiştir. Ayrıca vertebraların sağ ve sol tarafı arasındaki büyüme oranı farklılığı biyomekanik olarak yüklenmeye neden olmakta ve bunun sonucunda da skolyoz oluşmaktadır. Hormonların hızla kan seviyelerinde yükselme, bağ dokusu ve sinir sistemi bozuklukları gibi durumlar da skolyoza neden olur. Ailelerin, ergenlik çağındaki çocukların bel ağrıları konusunda dikkatli olmaları ve en ufak bir şüphede doktora başvurmaları gerekir.

Ancak duruş şekli de bu rahatsızlıkları tetikliyor değil mi?

Evet, ergenlik döneminde bir diğer dikkat çekici husus, duruş şeklidir. Özellikle kız çocukları memelerini saklamak için, kanbur duruşu tercih ederler. Bu duruş şekli eğer düzeltilmezse, ileride kalıcı olur. Ergenlere kendine güven azlığını belirleyen bu duruşu düzeltmeleri gerektiği sürekli hatırlatılmalı ve gerekirse ayna karşısına geçirilerek kambur ve dik durduğundaki pozisyonları kendilerine gösterilmelidir.
Tarih 5.6.2017 editor@florence.com.tr
Paylaş