Böbrek Hastalarında Beslenme Rehberi

Böbrek Hastalarında Beslenme Rehberi

Kategoriler

Diyet tedavisi..

Böbrekler Hakkında

Böbrekler vücudumuzun en önemli organlarındandır. Bel omurlarımızın her iki yanında yer alırlar. Erkeklerdeki ağırlığı 125-170 gr, kadınlarda 115-155 gr. arasında değişir. Boyu 11-12cm, kalınlığı 3.5-4cm, eni 5-7.5 cm olup fasulye biçiminde çift organlarımızdandır. Sağ böbrek sol böbrekten 1-2cm kadar aşağıdadır. Bu kadar küçük olan bu organların fonksiyonları ise düşünülemeyecek kadar büyüktür.

Böbreğin İşlevleri:

• Metabolizma sonucu meydana gelen artıkların, kandaki zehirli maddelerin atılma işlemidir ki, bu gerçek anlamda idrar yapma olayıdr.

• Vücudun sıvı-iyon dengesini ayarlar.

• Asit-baz dengesini ayarlar.

• Vücutta kimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan vücut için zararlı zehirli maddelerin atılmasını sağlar

• Birtakım hormonlar salgılayarak vücudumuz için çok gerekli düzenlemeler yapar.

Bu düzenlemeler şunlardır:

• Kan yapımını “eritropoetin” salgılayarak düzenler.

• Kan basıncını “renin” salgılayarak ve onu kana vererek ayarlar.

• Kemik mineral yapısını 1.25 dihidroksikolekalsiferol salgılayarak (Vitamin D’nin aktif metaboliti) dengede tutar. Bu hormonların yapım ve yıkım yeridir,

• Vücudun tüm organlarıyla bir bütün olarak düzenli çalışmasını sağlar.

Böbrekler, bu fonksiyonları bozulunca görevlerini yerine getiremeyecek; kanda atılması gereken maddeler atılamayacak, kanda birikerek semptomlar verecek, idrar miktarında azalma olacaktır. Böbrek hastalıklarının çoğu sinsi ve ağrısız seyreder. Fonksiyonu bozulan böbrek idrarla atılması gereken zehirli maddeleri süzemeyecek ve kanda çeşitli semptomlar (belirtiler) verecektir. Böbreklerin fonksiyonlarının azalması ve kaybolması ani ise; Akut (geriye dönüşebilen), yıllar içinde sessizce devam ederek gelişiyorsa; Kronik (geri dönüşü olmayan) bir tablo ortaya çıkar.

Böbrek hastalıkları

Klinikte çok çeşitli böbrek hastalıkları vardır. Ancak, diyet tedavisine gerek duyulan böbrek hastalıkları şunlardır; Akut böbrek yetmezliği (ABY) .

Akut böbrek yetmezliğinin nedenlerinden bazıları şunlardır;

a. Ağır kanama, kusma, ishal, yanık sonucu kan basıncında düşme

b. Gebelik: Kanamalar, gebelik zehirlenmesi, sağlıksız koşullarda yapılan düşükler

c. Kalp yetmezliği

d Böbrek hastalıkları: Nefrit, böbrek damarının tıkanması

e. İdrar yollarında tıkanıklık: Kanser, prostat büyümesi, taşa bağlı tıkanma

f. Ameliyatlardan, özellikle büyük ameliyatlardan sonra böbrek işlevlerinde ki bozukluk

g. İlaçlar: İlaçlara bağlı akut böbrek yetmezliği sık karşılaşılan bir sorundur, bu nedenle ilaçlar kesinlikle doktor denetiminde kullanılmalıdır.

Kronik böbrek yetmezliği (KBY)

Kronik böbrek yetmezliğinin nedenleri ise şu şekilde sıralanabilir; Türk Nefroloji Derneğinin verilerine göre;

a. Nefrit: Böbrek iltihabıdır.

b. Şeker hastalığı

c. Hipertansiyon

d. Taş, tıkanma, tümör gibi idrar yolu hastalıkları

e. Böbrek kistleri

f. Diğer nedenler

Akut glomerulo nefrit (nefritik sendrom) (AGN)

 

Glomerül; böbreklerde kanın süzüldüğü kılcal damar yumağıdır. Hastalığın klinik belirtileri bir boğaz enfeksiyonu sonrası başlar.

a. Oligüri veya Anüri vardır.

b. Fazla su veya tuz birikimine bağlı olarak hücreler arasında

su toplanması nedeniyle hafif ve ağır derecede ödem vardır.

c. Aşırı su ve tuz birikimi dolaşım bozukluğu, sol kalp yetersizliği,

hipertansiyon ve dolaşım yetersizliği görülür.

d. Hematüri görülür. (idrar rengini değiştiren idrarda kan

bulunması olayıdır.)

e. Proteinüri görülür. (İdrarda hafif veya seyrek olarak ağır derecede protein atımı görülebilir.)

f. Hafif bir anemi görülebilir.

g. Elektrolit bozuklukları oluşabilir.

Kronik glomerulo nefrit (KGN)

Glomerüler hastalıkların hemen hemen hepsi kronikleşerek KGN oluşturabilirler. Kronik böbrek yetmezliğinin en önemli nedenidir.

Nefrotik sendrom (NS)

Massif (çok fazla, şiddetli) idrarla protein atımı, kan protein seviyesinde düşüş, yaygın 

ödem , kan kolesterol seviyesinde artış ve idrarla yağ atımı ile karakterize bir tablodur.

Böbrek taşları

Böbrek taşları üriner sistemin en sık görülen hastalıkları arasındadır. Böbrek taşlarının asıl tedavisi, taş cinsinin belirlenmesine ve cinsi belirlenen taşlara neden olan faktörlerin ortadan kaldırılabilmesine bağlıdır.

Böbrek hastalıklarının bazı belirtileri, tanı ve tedavi yöntemleri

Gece idrara kalkma, ağrılı idrara çıkma, halsizlik, nefes darlığı, çarpıntı, idrar miktarında azalma veya artma, hipertansiyon, el, ayaklar ve göz etrafında ödem (şişme) böbrek hastalıklarının belirtilerindendir. Böbrek yetmezliğinin erken dönemlerinde belirtiler çok silik olabilir. Yalnızca gece sık idrara çıkmak da böbrek hastalıklarının belirtisi olarak sayılabilir. Ancak noktüri (gece sık idrara çıkma); akşam çok sıvı (çay, su, karpuz...) alanlarda veya prostat hastalığı olanlarda da görülebilir. Dolayısıyla başka bir neden yoksa böbrek yetmezliğinden şüphelenilebilinir. Bu amaçla kan ve idrar incelemeleri yapılmalıdır.

Böbrek yeterince çalışmayınca; bulantı, kusma, uyuklama, halsizlik, nefes darlığı gibi şikayetlerin ortaya çıktığı görülmektedir. Böbreklerin çalışmaması halinde vücutta su ve yemek tuzunun birikeceğini, bunun da tansiyon yükselmesi, akciğerlerde su toplanması, nefes darlığı hatta kalp hastalığına neden olacağı da bilinmelidir.

Böbrek yetmezliğinin tanısı kanda üre veya kreatinin isimli maddelerin ölçülmesi ile mümkündür. İdrar incelemesi, radyolojik yöntemler, kanın biyokimyasal incelemesi ve diğer laboratuar incelemeleri böbrek yetmezliğinin nedenini anlamaya yöneliktir. Bu nedenle bu tip belirtilerin varlığını hisseden bireylerin bir doktora başvurmaları ve böbrek hastalıkları açısından araştırılmaları gereklidir.

Tedavi kesinlikle bir doktor denetiminde olmalıdır.

Tedavide önemli noktalardan biri eğer var ise kan basıncı düşüklüğü veya yüksekliğinin kontrol altına alınmasıdır. Diyaliz, uygun beslenme programı ve ilaçlar böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerindendir.

Böbrek hastalıkları ve beslenme

Böbrek hastalıklarının diyet tedavileri hastalığa ve tablosuna uygun olarak düzenlenmelidir. Böbrek hastalıklarnda önemli ve etkili bazı mikro ve makro besin öğelerini şu şekilde sıralayabiliriz;

Protein:

Büyüme ve gelişmenin sağlanması dokuların onarımı ve vücut savunması için en önemli besin türüdür. Proteinler aminoasit adı verilen küçük ünitelerin vücudumuzda bir araya getirilmesi ile oluşur. Bu aminoasitlerin bazıları vücut tarafından yapılır, bazıları yapılamaz (esansiyel aminoasitler) ve mutlaka dışarıdan hayvansal gıdalardan alınması gereklidir. Protein açısından en değerli gıda yumurtadır. Bunun yanı sıra süt, peynir, diğer hayvansal gıdalar ve kuru baklagillerde de protein bulunur. Proteinler vücutta değişik görevler için kullanıldıktan sonra yıkılır ve bunun sonucu protein yıkım ürünü olan üre, ürik asit, kreatinin gibi vücut için zararlı maddeler açığa çıkar ve sağlıklı kişilerde böbrek tarafından idrarla dışarı atılır. Böbrek yetersizliği varsa bu maddeler dışarı atılamaz ve buna bağlı hastalık belirtileri (halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, ağızda kötü koku) ortaya çıkar. Böbrek yetmezliği hastalarında protein alımının kısıtlanması ile bu zehirli maddelerin üretimi de azaltılmış olur, Ancak hastanın alması gereken protein miktarı biyokimya bulgularına ve hastalığın seyrine uygun olarak gerekli formüllerle kişiye özgü olarak değerlendirilmelidir.

Potasyum:

Tuza benzeyen kan ve dokularda bulunan bir maddedir. Adelelerin ve kalbin kasılmasında çok önemli rol oynar. Böbrek yetersizliğinde potasyum böbrekler tarafından vücuttan uzaklaştırılamayabilir ve fazla alınması sonucu kandaki potasyumun yükselmesine yol açar. Bu çok tehlikeli bir durumdur ve aniden kalp durmasına sebep olabilir. Potasyumun en zengin kaynakları; kurutulmuş meyve ve sebzeler (üzüm,incir,bamya), taze meyve (muz,üzüm,erik vb.) ve sebzelerin birçoğudur. Bu yüzden yemeklerde kullanılan tüm sebzelerin önce haşlanmasını ve haşlama suyunun atılmasını önermekteyiz.

Kalsiyum ve Fosfor: 

Kalsiyum ve fosfor dengesi de böbrek yetersizliğinde bozulmaktadır. Kan fosfor düzeylerinde yükselme ve kalsiyum düzeylerinde azalma görülmektedir. Ancak kalsiyumdan zengin gıdalar aynı zamanda fosforun da zengin kaynaklarıdır. Bazı durumlarda doktor tarafından önerilen fosfor bağlayıcı ve kalsiyumu yükselten ilaçlar kullanılabilmektedir. Bu nedenle böbrek için önemi olan bu minerallerin hastanın diyalize girme durumu , hastalığın aşaması ve seyri göz önünde bulundurularak düzenlenmesi gerekmektedir. Fosfor ve kalsiyum bakımından zengin gıdalar, tüm süt ürünleri ve balıklardır.

Tuz: 

Böbrek yetersizliğinde vücuda alınan tuzun atımı azalır ve vücutta birikir. Fazla miktarda tuz tansiyonu yükseltir vücutta su birikmesine ve kalp yetersizliğine yol açar. Bu nedenle hastanın alması gereken günlük tuz miktarı belirlenmelidir.

Yağlar: 

Besin öğeleri arasında vücuda en yüksek enerjiyi sağlayan gruptur. Günlük yaşamımızda yağ alımı dediğimiz zaman tereyağ, margarin, bitkisel yağlar ve çeşitli etlerde bulunan yağlar akılımıza gelir. Aldığımız kalorinin %20 ve %40’ı yağlardan sağlanır ayrıca A,D,E,K vitamini gibi yağda eriyen vitaminler de bu besinler ile birlikte emilir. Yağların kendi içinde pek çok alt grubu vardır. Bunlardan biri de kolesteroldür. Kolesterol çok önemli görevleri olan bir yağ türüdür. Bir kısmı karaciğerde yapılır, bir kısmı ise yiyeceklerle alınır. Uzun süreli olarak kanda belirli miktarın üzerinde olması (250 mg ve üzeri) damar sertliği, kalp krizi ve beyin inmelerinin nedenlerinden biridir. Böbrek rahatsızlığı olan hastalarda ise hastalığın daha hızlı ilerlemesine sebep olabilir, bu nedenle kişilerin diyetlerinde kolesterol alımı kısıtlanmalıdır. Bu hastalar özellikle zeytin, mısır, ayçiçek gibi bitkisel sıvı yağlar kullanmalı, hayvansal kaynaklı yağ ve kolesterolü yüksek oranda içeren besinlerden uzak durmalıdır.

Su: 

Böbrek yetersizliğinin ileri aşamalarına kadar genellikle hastalar içtikleri su ile orantılı miktarda idrar çıkarırlar. Böbrek yetersizliğinin erken dönemlerinde ise kanda üre ve diğer zararlı maddelerin çok yükselmemesi için alınacak en iyi önLem fazla miktarda su 

içmektir.

Ancak böbrek yetmezliğinin son dönemlerinde idrar miktarı iyice azalır ve su içmekle idrar miktar artmaz. Fazla suyun vücutta kalması ise tansiyon yüksekliğine, kalp yetersizliğine, nefes darlığına yol açar. Hastalığın bulunduğu aşamaya, seyrine göre ve günlük çıkardığı sıvıyla orantılı olarak alması gerekli sıvı miktarı hesaplanmalı ve hastanın bu miktara uygun olarak sıvı tüketimi ayarlanmalıdır. 

Bazı besinlerin potasyum miktarları

Sebze grubu

bobrek-hastalarinda-beslenme-rehberi.jpg








1. Grup sebzeler:

Potasyum düzeyi düşük derece olanlar
(1 porsiyonu 0-100mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Kırmız Lahana                 4 yemek kaşığı

Salatalık                            1/2 orta boy

Taze fasulye                     4 yemek kaşığı

Yeşil soğan                       4 adet

Dolmalık biber                  1 adet (60gr)

Sivri biber                         8 adet (çiğ)

Kuru soğan                       1 küçük boy (60gr)

Maydanoz                         2 yemek kaşığı

Turp                                  2 küçük boy

Tere                                  4 yemek kaşığı

Çarliston biber (çiğ)          3 orta boy

2. Grup sebzeler:

Potasyum düzeyi orta derece olanlar

(1 porsiyon 100-200mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Lahana (pişmiş)                4 yemek kaşığı

Havuç (çiğ)                      1 küçük boy

Havuç (pişmiş)                 1/2 su bardağı 

Bezelye                           3 yemek kaşığı

Kuşkonmaz (pişmiş)           4 yemek kaşığı 

Pancar                             4 yemek kaşığı 

Karnabahar                       4 yemek kaşığı 

Kereviz                            4 yemek kaşığı 

Kereviz sapı                     5 küçük sap

Patlıcan                           4 yemek kaşığı

Karalahana                       2 yemek kaşığı

Şalgam                            2 yemek kaşığı

Marul                               2 orta boy yaprak 

Bamya                             4 yemek kaşığı 

Ispanak (çiğ)                    4 yemek kaşığı 

Taze kabak                      4 yemek kaşığı 

3. Grup sebzeler:

Potasyum düzeyi yüksek derecede olanlar

(1 porsiyon 200-300 mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Enginar                           2 yemek kaşığı 

Brüksel lahanası              2 yemek kaşığı 

Brokoli                            2 yemek kaşığı 

Mantar                            2 yemek kaşığı 

Bal kabağı                       2 yemek kaşığı 

Ispanak (pişmiş)               2 yemek kaşığı

Pazı                               4 yemek kaşığı

Semizotu                         4 yemek kaşığı

Domates (çiğ)                  1/2 orta boy

Pırasa                            5 yemek kaşığı

Bakla                             3 yemek kaşığı

Ebegümeci (pişmiş)          4 yemek kaşığı

Börülce (pişmiş-taze)        2 yemek kaşığı

4. Grup sebzeler:

Potasyum düzeyi çok yüksek derecede olanlar

(1 porsiyon 300-(+) mg potasyum içerenler)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Kuru fasulye                                   2 yemek kaşığı

Mercimek                                       2 yemek kaşığı

Barbunya                                       2 yemek kaşığı

Patates (kızarmış-fırnda pişmiş)        1/2 orta boy

Cips                                              10 adet

Soya fasulyesi                                2 yemek kaşığı

Yerelması                                       2 yemek kaşığı

Meyve grubu

1. Grup meyveler:

Potasyum düzeyi düşük derecede olanlar

(1 porsiyon 0-100 mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Elma püresi                                    2 yemek kaşığı

Kiraz                                             12 adet

Kızılcık                                         12 adet

Kuş üzümü                                     2 yemek kaşığı

Üzüm (küçük çekirdeksiz)                15 adet

Hindistan cevizi                              30 gram

Ananas                                         1/2 orta boy

2. Grup meyveler:

Potasyum düzeyi orta derecede olanlar

(1 porsiyon 100-200 mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Elma                                        1 orta boy

Böğürtlen                                  4 yemek kaşığı

Ahududu                                   4 yemek kaşığı 

Kavun                                      1/2 dilim 

Hurma                                      4 adet

İncir                                         3 adet

Bektaşi Üzümü                          4 yemek kaşığı 

Siyah Üzüm                              12 adet

Tüysüz Şeftali                           1 orta boy 

Şeftali                                      1 orta boy

Kırmızı Erik                              1 adet

Mürdüm Eriği                             2 adet

Yeşil Erik                                  3 adet

Kuru Üzüm                                2 yemek kaşığı

Çilek                                        12 adet

Mandalina                                 1 orta boy

Karpuz                                     1 ince dilim

Vişne                                       15 adet

Yeni Dünya (Malta Eriği)               6 adet

3. Grup meyveler:

Potasyum düzeyi çok yüksek derecede olanlar

(1 porsiyon 200-30G mg potasyum içerir)

Yiyecek adı 1 porsiyon ölçüsü

Kayısı (taze)                           2 adet orta boy

Kayısı (kuru)                           2 adet

Muz                                       1/2 küçük boy

İnciri (kuru)

Greyfurt

Portakal

Armut

Ayva

Erik

Kivi

Avokado

Dut

Nar

Meyve suları

1. Grup:

Potasyum düzeyi düşük derecede olanlar

(1 porsiyon 20 mg potasyum içerir)

Meyve Suyu Adı                                       1 Porsiyon Ölçüsü

Kızılcık suyu                                            180 gram

Limon suyu                                               2 yemek kaşığı

Limonata                                                  120 gram

2. Grup:

Potasyum düzeyi orta derecede olanlar

(1 porsiyon 100 mg potasyum içerir)

Meyve Suyu Adı                                      1 Porsiyon Ölçüsü

Üzüm suyu                                              80 mg 

Şeftali nektarı                                          120 mg

Elma suyu                                               120 mg

Elma şarabı                                             120 mg

Armut nektarı                                           240 mg

3. Grup:

Potasyum düzeyi çok yüksek derecede olanlar

(1 porsiyon 200 mg potasyum içerir)

Meyve Suyu Adı                                     1 Porsiyon Ölçüsü

Erik suyu                                               80 gr

Mandalina suyu                                       80 gr

Domates suyu                                         80 gr

Portakal suyu                                          80 gr

Kayısı nektarı                                         120 gr

Greyfurt suyu                                          120 gr

Ananas suyu                                           120 gr

Bazı besinlerin fosfor miktarları

1. Grup:

Fosfor değeri düşük derecede olanlar

Besinler                               Fosfor değeri (mg)

Yoğurt

Pirinç                                   80

İnek sütü                              94

Kuru üzüm                            95

Lor                                      101

Soya sosu                            104

Erik pestili                            107

Kuru kayısı                          108

Taze mısır                            111

Kereviz                                115

Dondurma                             115

Mantar                                 116

Bezelye                               116

Ördek eti                             139

Cips patates                        139

Kayısı pestili                        139

Galeta unu                           141 

Çikolata                               142

Koyun eti                             147

Bütün tavuk                          147

Makarna                               162

Karides                                166

Taze börülce                         173

Karabiber                              174

Enginar                                 176

Hindi eti                                178

Yumurta                                180

Levrek                                  180

Tavuk eti                               183

Istakoz                                 183

Şehriye                                 183

Dana eti                                193

2. Grup:

Fosfor değeri yüksek derecede olanlar

Besinler                              Fosfor değeri (mg)

Nohut                                  312

Karaciğer                             330

Fındık                                 337

Soğan                                 340

Kuru bamya                          377

Kurutulmuş taze fasulye         377

Mercimek                             377

Ceviz                                   380

Rokfor                                 392

Otlu peynir                           393

Maya                                   394

3. Grup:

Fosfor değeri çok yüksek derecede olanlar

(Tüm yiyeceklerin miktarları 100mg üzerinden verilmiştir. 

Fosfor değeri miligram olarak belirtilmiştir.)

Besinler                                  Fosfor değeri (mg)

 

Börülce                                   425

Badem                                    426

Neskafe                                  457

Kimyon                                   460

Antep fistiği                             499

Badem                                    500

Chedar peyniri                          508

Soya fasulyesi                         512

Kars peyniri                             536

Kaşar peyniri                           583

Susam                                    532

Gravyer peyniri                         605

Soya unu                                 634

Kakao                                     648

Tahin                                       732

Ay çekirdeği                             837

Kabak çekirdeği                        1144

Maya                                      1291

Kepek                                     1276

Kabartma tozu                          1450

Balık unu                                 3100

Potasyum ve fosfor miktarları ile ilgili çizelgeyi kullanırken dikkat edilmesi gerekenler:

Potasyum ve fosfor miktarı çok yüksek olan sebze ve meyveler tüketilmelidir.

Potasyum ve fosfor miktarı yüksek olan sebze ve meyveler sık tüketilmelidir.

Genellikle potasyum ve fosfor miktarı düşük olan sebze ve meyveler tercih edilmelidir.

Potasyum ve fosfor miktarı yüksek ve çok yüksek olan sebze ve meyveler bir arada tüketilmemelidir. Örneğin enginar ile ıspanak veya mantar ile patates aynı gün içerisinde tüketilmemelidir.

Potasyum ve fosfor miktarı yüksek de olsa düşük de olsa tüm sebze ve meyveler önerildiği miktarda tüketilmelidir.

Öneriler:

• Tuzsuz ekmek tüketiniz.

• Öğün atlamayınız, az ve sık beslenmeye özen gösteriniz.

• Sıvı kontrolü için daima küçük bardakları kullanınız.

• Spor ve egzersiz yapmaya özen gösteriniz.

• Potasyum-fosfor-sodyum ve protein içeren besinleri size belirtilen miktarlardan fazla tüketmeyiniz.

• Sebzelerinizi haşladıktan sonra haşlama suyunu süzerek tüketiniz.

Yasaklar:

• Konserve, salamura tuzlu et, balık

• Sucuk, salam, sosis gibi şarküteri ürünleri

• Et suyu tabletleri

• Sakatatlar (böbrek, beyin, dalak, ciğer, dil, yürek gibi)

• Kakao - çikolata ve bunları içeren besinler

• Kola

• Salça

• Mayalı yiyecekler

• Yağlı tohumlar ve kuruyemişler (ceviz, fındık, fıstık, badem, yer fıstığı gibi)

• Kepekli tahıllar

Tarih 6.10.2016 editor@florence.com.tr
Paylaş
Bizden haberdar olmak
ister misiniz?
florence nightingale hastanesi çağrı merkezi
florence nightingale hastanesi

Copyright 2016 Florence Nightingale. Tüm hakları saklıdır.

Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız.