Radyoterapi Süreci

Kanser olduğunu ve radyoterapi (ışın tedavisi) alması gerektiğini öğrenen bir kişinin genellikle radyasyon tedavisi hakkında bilgi sahibi olmadığı için ilk tepkisi korku veya endişe olabilir. 
Işın tedavisi hakkındaki bu özet bilgiler ışın tedavisinin anlaşılmasına ve hastayı nasıl etkilediğini açıklamak üzere hazırlanmıştır. Hasta ve tedavi ekibinin yöneticisi olan hekim öncelikle tedavinin yarar ve yan etkileri hakkında tartışır. Tedavi ekibi ışın tedavisi alacak hastayı destekler ve hastane dışında da yardımcı kişiler bulunmasını sağlar. 
Işın tedavisi her hastaya özel olarak hastanın da katılımı ile tedavi ekibi tarafından planlanır. Bu nedenle, tek tip ışın tedavi planı yoktur. Plan yapılırken hasta için en uygun seçenekler, beklenen etkiler ve olası yan etkiler aynı anda masaya yatırılır.

Tedavi Ekibi Kimlerden Oluşur?
Radyasyon Onkoloğu radyasyon tedavisinde uzman olan doktordur. Radyoterapi alacak hastalara ve alınacak doza kara verip tedavi planınızı yönetir. Radyasyon Onkoloğu aynı zamanda tedavi esnasında medikal bakımla da ilgilenir. 
Radyasyon Teknikeri radyasyon günlük tedavinizi uygulayan kişidir. Radyoterapi Teknikerliği Yüksekokulu mezunudurr. Tekniker tedavi esnasında sürekli eğitim verir. Tedavi için gerekli pozisyonu vererek günlük tedavi hazırlığını yapar, tedavi alanları doğruluğunu kontrol etmek için elektronik portal görüntüleri çeker ve gerekli durumlarda doktoru bilgilendirir.
Radyofizik Uzmanı tedavinizin fizik hesabını yapan kişidir. Bu kişiler aynı zamanda radyasyon cihazının ayarından ve güvenliğinden sorumludur.
Dozimetrist bilgisiyarlı planlama tomografisi sırasında size yardımcı olan ve tedavi planlarını hazırlama ve makineler arası veri transferleri ile ilgili kişilerdir, radyofizik uzmanına yardım ederler.
Radyasyon Hemşiresi tedavinin yan etkileri konusunda yardımcı olur. Hemşire tedavi esnasında destek vermek için doktor ile yakın temas halinde çalışır. 

Radyasyon Tedavisi Nedir?
Radyasyon tedavisi kanser hücrelerinin X ışınları yardımıyla büyüme ve bölünmesini durdurma amacıyla yüksek enerji radyasyon kullanır. Biz tanı amaçlı röntgenden daha yüksek enerjili radyasyon ışınları kullanılmaktadır. Radyasyon ile normal hücreler de zarar görür. Normal hücreler kanser hücrelerine göre kendini daha iyi yeniler.
Radyasyon Nasıl Verilir?
Dışarıdan (Eksternal) Radyasyon:
Radyasyon genellikle eksternal yani dışarıdan verilir. Bu tedavinin birkaç günden fazla veya birkaç hafta alabileceği anlamına gelir. Bazen tek seans verilir.
Radyasyon cihazını yüksek doz radyasyon vermek için kullanılır. Cihaz tedavi etmek istenilen alana bir veya daha fazla demetle radyasyon ışını yöneltir. Değişik çeşitte cihazlar kullanılabilir ve bunların her biri tamamen farklı şekilde çalışır.
İnternal Radyasyon (Brakiterapi):
İnternal radyasyon birkaç farklı biçimde yapılabilir. Vücuda yerleştirilmiş radyoaktif iğneler veya tohumlar kullanılır.

Radyasyon Tedavi Birimi Nedir?
Planlama ve simülasyon:
Radyasyon tedavi bölümüne ilk ziyaret tedavi planlanması için yapılır. Çoğu kişi simülasyon adı verilen süreçten geçer. Üç boyutlu tedaviler bilgisayarlı tomografi cihazıyla ilgili vücut bölgesi ince kesitler halinde taranarak alınan görüntüler üzerinde organ ve tümöral yapı volümleri belirlenerek yapılır. Vücudu sabitlemek için bazı materyaller kullanılabilir.

Dozimetrist veya tekniker hastayı BT odasına götürür. Hastane önlüğü giydirir. Bazı hastalarda cildine bazı işaretler konur. Bu işaretler tedavi alanını gösterir. 

Tekniker simülatör yatağında doktorun istediği pozisyonu verir. Hastadan hareketsiz durması istenir. Bu çok önemlidir çünkü doğru yere tedavi uygulanabilmesi için gereklidir. Simülasyon sırasında normal nefes alıp verebilir. Hastanın rahat olması önemlidir.
Tedavi edilen bölgenin ölçümü tedavi planına yardımcı olmak için alınır. Ayrıca pozisyonu kaydetmek için dijital fotoğraf alınabilir.
Planlama esnasında tekniker cildie bazı işaretler koyar. Bunlar keçeli kalem ile yapılır. Bu işaretleri koruyarak yıkanabilir, şeffaf bant yapıştırarak işaretler korunur. Bazen bu işaretleri steril mürekkep ve steril iğne ile minik nokta şeklinde dövme olarak yapılır. Bunlar çok küçük ve kalıcıdır.
Simülasyon 10 dakika-1 saatten fazla olacak şekilde sürebilir. Tedavi karmaşık ise birden daha fazla sayıda simülasyon seansı gerekebilir.
Bazı özel durumlarda PET-BT ile planlama ve MR ile görüntü füzyonu ile tedavi alanının daha hassas planlanması gerekebilir.

Maske odası:
Bazen tek bir pozisyonda kalmak zordur. Baş-boyun bölgesinden tedavi alan insanlar için termoplastik maske yapılır. Bu maske tedavi esnasında hastayı sabit tutar. Ayrıca maskenin üstüne tedavi için işaretler çizilebilir. Maske başın sabitlenerek göz gibi hayati organların doz almasını engeller. Tedavi sırasında kilo kaybı gibi nedenlerle maske bollaşırsa maskeyi yeniden yaparak yeni BT planlama yapmak gerekebilir.
Eğer maskeye ihtiyaç varsa simülasyondan önce maske yapılır. Maskenin gerektiği gibi oturması için maske yapıldıktan sonra saçın kestirilmesi ya da sakalın traş edilmesi istenmez. 
Maske vücudun diğer bölgelerine yapılabilir. Bu tedavi planlanan tüm bölgelerdir.

Sonraki adım:
Elde edilen BT, PET-BT, MR görüntülerine ait tüm bilgiler tedavinin planlanmasında kullanılır. Planın tamamlanması 1-2 hafta alabilir. Tedaviyi planlarken özel gelişmiş yazılımlar ile hazırlanmış bilgisayar programları kullanılır. Doz duyarlı sağlam yapılara verilen radyasyonun istenen sınırlarda olup olmadığı doz-volüm histogram denilen grafiklerle emin olunur. Tedavi planında doktor, radyofizik uzmanı ve dozimetrist birlikte çalışır.

Tedavi:
Genellikle ilk simülasyon ziyaretinde tedavi randevusu verilir. Tedavi öncesi elektronik portal filmler çekilerek alanlarınız tayin edilir.

Tedavi ile ilgili bazı bilgiler:
•    Terapist tedavi alanının ayarlanması için lazer kullanılır (Bu bölümde ışıklar loştur).
•    Tedavi genellikle 15-30 dakika sürer. Bu sürenin büyük kısmı hastaya doğru pozisyon verebilmek için harcanır. Radyasyon verilmesi genellikle birkaç dakika sürer.
•    Bazen plan özel koruyucu kullanmayı içerir. Bu koruyucu hassas bölgeleri radyasyondan korur. Bu koruyucular cihazı açmadan önce cihazın içine konulur.
•    Cihazı açmadan önce tekniker odadan ayrılır. Tedavi sırasında odada hastadan başka kimse olamaz.
•    Hasta tedavi esnasında hiçbir şey hissetmez.
•    Hasta odada yalnız kalsa da tedavi dışarıdan kameralarla dikkatle gözlenir.
•    Tedavi esnasında teknikerin hastayı izlemesini sağlayan iki televizyon kamerası vardır. Aynı zamanda iç telefon hattı da vardır böylece hasta terapistiyle konuşabilir.
•    Tedavi sırasında hasta hareket etmemelidir. Normal nefes alabilir. Hasta nefesini söylenmedikçe tutmamalıdır.
•    Bazen cihaz açılırken ses yapar. Vızıltı veya korna sesi gibi ses duyulabilir.
•    Tedavi bitince radyasyon otomatik olarak kapanır. İhtiyaç olan herhangi bir zamanda da kapatılabilir.
•    Birçok tedavi farklı açılardan uygulama için cihazın hareket etmesini gerektirir. Bunu sağlamak için terapist sık sık odaya gelir. 

Destek tedavisi:
Hastanın yaşam kalitesini ve yan etkilerin azaltılmasını sağlayan ek tedavilerdir. Kemoterapi ve radyoterapi sürecini daha kolay geçirmesi için verilir.

Radyoterapinin Yan Etkileri Nelerdir?
Yan etkiler radyasyon tedavi bölgesindeki normal hücrelerin zarar görmesinden kaynaklanır. Bu yan etkiler verilen radyasyonun miktarına bağlıdır. Bazı insanlarda tedavinin yan etkisi görülmez. Yan etkiler aynı zamanda tedavi olunan bölgeye de bağlıdır.
Çoğu yan etki yavaş yavaş başlar. Genellikle tedavinin ikinci haftasının bitmesiyle başlar. Bazı yan etkiler tedaviden sonra haftalar ya da aylarca sürebilir. Çoğu yan etki tedavinin bitmesinden bir ay sonra ortadan kalkar.
Hastanın nasıl hissettiği yaşam biçimi ve hastaya ait faktörlere de bağlıdır. Hastalar aynı bölgeye ve aynı doz radyasyon alsalar bile farklı yan etkiler gösterebilirler.
Yan etkiler radyasyon tedavisi ile vücudun herhangi bir bölgesinde olabilir. En önemleri yorgunluk, cilt ve mukoza problemleri ve iştahsızlıktır.
•    Yorgunluk
Çoğu insanda hafif yorgunluk görülür. Bazı insanlar günlük alışkanlıklarını değiştirme ihtiyacı hisseder. Bu yorgunluk tedavinin fiziksel etkisinden kaynaklanabilir. Bazen birkaç hafta radyasyon almak yorucudur. Bu yorgunluk tedavi bittikten iki hafta sonra azalır. Normale dönme birkaç ay alabilir.
Yorgunluk için öneriler:
•    Yürüyüş gibi hafif egzersizler yapmak,
•    Gün içinde ihtiyaç duyuluyorsa sık sık dinlenmek,
•    Aile veya arkadaşların yardımını istemekten çekinmemek,
•    Dengeli beslenmek.

•    Cilt reaksiyonu
Reaksiyon tipi alınan radyasyon dozuna ve kullanılan cihazın tipine bağlıdır. Ciltte kızarıklık oluşabilir. Bazen bu kızarıklıklar kuru ve döküntü şeklinde olabilir. Çok nadiren su toplaması ya da sulu yaralar görülebilir. Reaksiyon genellikle tedavinin ikinci haftasının bitiminde başlar. Son tedavinin bitiminden iki hafta sonra kaybolur. Tedavi ekibi reaksiyonları yakından izler.
Cilt reaksiyonu için öneriler:
•    Bölgeyi yıkarken dikkatli olunmalıdır.
•    Ilık su ve tahriş etmeyen sabun kullanılmalıdır.
•    Kurulama yumuşak havlu ile yapılmalıdır.
•    Sıkı olmayan kıyafetler giyilmelidir. Cilt için pamuklu giyilmesi önerilir.
•    Bölgeye parfüm, kolonya veya kozmetik ürün sürülmemelidir. Bunlar reaksiyon bölgesini daha kötü yapabilir.
•    Cilt kırmızı ve kabarcıklı ise deodorant kullanılmamalıdır.
•    Cilt ovulmamalı veya fırçalanmamalıdır.
•    Asla bölgeye çok sıcak ya da çık soğuk bir şey konmamalıdır.
•    Cilt güneş veya soğuk rüzgârdan korunmalıdır. Şapka kullanılmalı ya da bölge dış etkenlerden korunmalıdır.
•    Klorlu havuzlardan sakınılmalıdır.
•    Tedaviden birkaç ay önce bölge güneşten korunmalıdır.
•    Bölgeye yara bandı uygulanmamalıdır.
•    Mısır unu kaşınan cilde faydalı olabilir. Fakat koltuk altı ve kasık bölgesine (veya terli herhangi bir bölgeye) kullanılmamalıdır. Ciltte su toplanması olduysa ya da daha kötüleştiyse mısır nişastası kullanımı kesilmelidir.
•    Traş olunacaksa elektrikli traş makinesi kullanılmalıdır.
•    Bölgeye nemlendirici kullanılmalıdır. Nemlendirici tedavi sonrası ve akşamları kullanılmalıdır. Eğer alerjik reaksiyon görülürse, nemlendirici kremi kullanılmamalı tedavi ekibiyle görüşülmelidir.
•    Herhangi bir kızarıklık, kabarcık veya isilik gelişirse hekime bildirilmelidir. Tedavi alanı tedavi görmemiş ciltten daha koyu görülebilir.
•    Bazen tedavi alanı hassas veya ağrılı olabilir. Bu tedaviden sonra bile olabilir. Eğer böyle bir sorununuz olursa size verilen iletişim numaralarını arayınız.

•    İştahsızlık
Dengeli beslenme yan etkileri azaltmaya yardımcı olur. Ayrıca enerji verir.
İştahsızlık sorununa öneriler:
•    Hastalar acıktıklarında yemelidir. Ellerinin altında atıştırmalık bulundurmalıdır.
•    Yeni yiyecekler denemek ve bunlardan en sevileni daha sık yemek yardımcı olabilir.
•    Yemekten önce yürünebilir. Bu tür hafif bir egzersiz yardımcı olacaktır.
•    Aile ve/veya arkadaşlardan yemek hazırlamada yardımcı olmaları istenebilir.
•    Yemek pişirmek istenmediği zamanlar için küçük porsiyonlar halinde yemekler dondurulabilir.
•    Yemek yemeği zevkli hale getirmek iştahsızlık konusunda yardımcı olabilir. Arkadaşlarla veya hafif müzik, çiçekler veya iyi hissettirerek bir şeyler yemeyi kolaylaştırabilir.

•    Saç dökülmesi
Dökülme tedavi olan vücut bölümünde olabilir. Genellikle tedavinin üçüncü haftası civarı başlar. Saç dökülmesinden bir veya iki gün önce kafa derisi hassaslaşabilir. Saç dökülmesi tedavinin bitiminden sonra iki üç hafta sürebilir. Ne kadar döküldüğü radyasyon dozu miktarına bağlıdır. Düşük dozda saçlar tekrar çıkabilir. Yüksek dozda saç kaybı sürekli olabilir. Diğer bir deyişle saçın yeniden uzaması aylar sürebilir. Bazen saçların tamamı yeniden çıkmaz. Yeni çıkan saçlar öncekinden daha yumuşaktır. Genellikle tedavi alanındaki yüzdeki kıllar yeniden çıkmaz.

•    Mide bulantısı, midede hastalık hissi
Bazı tedaviler hasta hissetmenize neden olur. Bu genellikle tedaviden 1 ila 6 saat sonra olur. Radyasyon alan çoğu insan kendini hasta hissetmez. Eğer bu sorunla karşılaşırsanız size yardımcı olabilecek ilaçlar vardır.

•    Düşük kan değerleri
Bazı radyasyon tedavileri kan değerlerini düşürebilir. Eğer bu sorun olursa tedavi süresince düzenli kan testleri yaptırılabilir. Nadiren kan değerlerinin düzelmesini sağlamak için tedaviye ara vermeye gereksinim duyulabilir. Eğer kan değerleri çok düşükse kan transfüzyonu önerebilir.

Diğer tedavi tipleri
Radyason kemoterapi veya cerrahi tedavi gibi diğer tedavi yöntemleri ile birlikte verilebilir. Bazı hastalar radyasyonla birlikte alternatif veya tamamlayıcı tedavi kullanabilirler. Bunlar genellikle radyasyonla birlikte sürdürülebilir. Bununla birlikte bu tedavilerin bazılarının yan etkileri vardır. Bu yüzden hastanın kullandığı diğer tedavi yöntemlerini veya ilaçları hekimine bildirmesi önemlidir. 

•    Kabızlık
Kabızlık radyasyon tedavisinin gerçek bir yan etkisi değildir. Bazı narkotik özellikte ağrı kesici ilaçlar kabızlık yapabilir. Bunun tersine bazı radyasyon türleri de ishal yapabilir.
Kabızlık sorununa öneriler:
•    Daha fazla sıvı almak (su, meyve suyu, çorba ve hafif içecekler iyi seçeneklerdir).
•    Kahve ve çay idrar söktürücü olduğu ve kabızlığınızı daha kötü yapacağı için bunlardan sakınılmalıdır.
•    Doğal kabızlık giderici gıdaları seçilmelidir. Bunlar kuru erik ve erik suyu içerir. Günde en az yarım fincan tüketilmelidir.
•    Düzenli saatlerde yemeye çalışılmalıdır. Bu yaklaşım bağırsak hareketlerini düzenler.
•    Yemekten sonra yürüyüş gibi hafif egzersizler yaparak sindirim sistemine destek olunabilir.
Eğer bu öneriler işe yaramazsa hekime danışılarak ilaç tedavisine başlanabilir.

Kanser tedavisinde ışın tedavisi süreci ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.