PET-MR nedir?

PET MR ve PET CT

PET-MR

Çağımızın en korkulan hastalıklarının başında gelen kanserin tedavisinde erken tanı, tedavinin başarı oranını artırmada büyük önem taşıyor. Kanserle birlikte beyin tümörü ve alzheimer hastalıklarını tedavi etmek için sürekli yeni teknolojiler üzerinde çalışılıyor. Bu noktada MR ile PET tekniğinin birleşmesiyle oluşan PET-MR, özellikle kanser tanısı ve tedavisinde; bugün önemli bir rol üstleniyor.

Kanser araştırmaları günümüzde tıp teknolojisinin üstünde en çok çalıştığı konulardan biridir. Yoğun araştırmalar ve tıbbi teknolojik gelişmelerin sonucunda ortaya yeni teknikler çıkmaktadır.

Kanser teşhis tedavi ve araştırmalarında kullanılan en son teknolojilerden biri de PET-MR görüntülemedir.

İleri görüntüleme teknolojisi PET-MR iki ayrı tıbbi tekniğin birlikte kullanılmasıyla oluşturulmuştur. Hibrit bir görüntüleme metodu olan bu görüntüleme teknolojisi ile tek bir seansta vücudun anatomik ve metabolik tüm bilgilerinin elde edilmesini sağlanıyor. Tüm vücut taraması, yüksek kalitede anatomik detay alınarak gerçekleştirilebiliyor.

PET-MR nedir?

Manyetik Rezonans Görüntüleme anlamına gelen MR, vücuttaki organ, dokular ve yapılar hakkında bilgi edinmek için tarama yapmak amacıyla kullanılır. PET ise Pozitron Emisyon Tomogrofisi'dir. Vücuttaki doku ve organların fonksiyonelliğini ölçmede kullanılır. Bu iki teknolojinin birleşmesiyle ortaya çıkan ve tüm kanser türleri için kullanılabilen PET-MR; MR cihazının içinde yer alan PET dedektörleri ile PET ve MR görüntülerini yakalayan yüksek teknolojili bir cihazdır. PET-MR en basit şekilde şu sorulara cevap verir:

  • Bireyin vücudunda kanserli hücre var mı?
  • Kanserli hücre eğer varsa durumu nedir, yayılmış mı?
  • Yayılmışsa hangi bölgelere, nasıl yayılmış?

PET-MR uygulaması nasıl yapılır? İnsan vücuduna zararlı mıdır?

İşlem uygulanırken hastaya verilen radyoaktif madde, ilk etapta zararlı olarak düşünülebiliyor. Oysa bu teknolojide, sıradan Pet uygulamalarına göre daha az, kısa süreli ve vücuda zararlı olmayacak derecede radyoaktif madde hastaya veriliyor. İşlemin uygulanma aşamaları ise şöyle:

  • Hastalara damar yoluyla radyoaktif işaretli moleküllerin verildiği kısa bir işlem uygulanıyor.
  • Radyoaktif madde verilen hasta, yarım saat kadar kurşun ile yalıtılmış bekleme odasında bekletiliyor.
  • Ardından tüm vücut taraması yapılacak hasta cihaza alınarak görüntüleme işlemine başlanıyor. Bu işlem ortalama 20 dakika sürüyor.
  • Uygulanan işlemden sonra alınan görüntüler, uzmanlar tarafından değerlendiriliyor. Tümörün nerede olduğu, nereye yayıldığı tespit edilerek raporlanıyor.
  • Son olarak hastanın nasıl tedavi edileceğine karar veriliyor ve iyileşme sürecinin başlaması sağlanıyor.

PET-MR hangi hastanelerde var?

"PET-MR çekimi yaptırmak istiyorum; PET-MR nerede var" diye merak ediyorsanız, bu cihazın İstanbul ve Ankara şehirlerinde mevcut olduğunu söyleyebiliriz. Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi Türkiye'nin ilk PET-MR cihazını ülkeye getirerek; bu sürecin öncülerinden oldu. Bugün Türkiye'de sadece 3 adet bulunan cihazdan dünya genelinde 80 adet mevcut. Aslında 3 adet az gibi gözükse de, bu cihaz bazı Avrupa ülkelerinde hiç bulunmuyor. Bu da, Türkiye'nin sağlık alanında önemli bir yere sahip olduğunu bir kere daha gösteriyor.

PET-MR cihazının özellikleri ve avantajları nelerdir?

Kanser tanı ve tedavisinde hastalar, birçok testten geçerek yorucu bir sürece dahil oluyorlar. PET ve MR teknolojisini bir araya getiren bu hibrid teknoloji zamandan tasarruf sağlıyor. Onkolojik, nörolojik ve kardiyovasküler hastalıkları tedavi etmek, tanı koymak, kanseri evrelerine ayırmak için yararlanılan cihaz; yüksek çözünürlüklü dedektörleri sayesinde küçük tümörleri bile yakalayabiliyor. Kanserin erken teşhis edilmesinde çok etkili olan cihaz, bunu mümkün olan en az radyasyonla gerçekleştiriyor. PET-MR, diğer PET uygulamalarından yaklaşık %80 daha az radyasyona maruz kalınmasını sağlıyor. Özetle bu teknoloji şu avantajları sağlıyor:

  • Kısa zamanda detaylı vücut görüntülemesi gerçekleştiriyor.
  • Hastaya sadece damar yoluyla zararsız düzeyde radyasyon veriliyor. 
  • Vücuttaki tümörün organ sınırını aşıp aşmadığı, başka bir bölgeye sıçrayıp sıçramadığı tespit edilebiliyor.
  • Çocukluk çağındaki hastaların tümörlerinin görüntülenmesinde tercih ediliyor.
  • Yanlış teşhisleri önlüyor.
  • Tüm kanser türleri için kullanılanılabiliyor.

Çağımızda kanseri tedavi etmede yararlanılan son teknolojilerden biri olan PET-MR, kuşkusuz farklı disiplinler bir arada çalıştığında, tıbba faydalı buluşların ortaya çıkabildiğinin en önemli kanıtlarından biri. Erken teşhisi kolaylaştıran PET-MR, kanserin evreleri konusunda da sizi en doğru yanıtlara ulaştırabilecek en son teknolojidir.

Neden PET-MR kullanılmalı?

PET moleküler düzeyde, girişimsel olmayan metodla doku bilgisi edinmede faydalı bir teknik olarak uzun süredir kullanılıyor. Geniş kullanım alanına sahip olan PET BT ile görüntüleme ve özellikle kanser hastalarında evrelemede ve tedaviye yanıt değerlendirmesinde büyük avantaj sağlanıyor. Ancak anatomik ayrıntı görmek için PET BT görüntülemenin kullanılması tam anatomik bilgi sağlamada eksiklikler gösterebilmektedir. PET BT bazı kullanım kısıtlılıkları da gösteriyor. Moleküler görüntülemede bu kısıtlılıkları aşmada PET MR, günümüzde en iyi seçenek.

Bunun yanında hastalar PET MR ile verilen radyoaktif maddenin radyasyonu dışında cihazdan kaynaklanan bir radyasyona maruz kalmadıkları için tetkik boyunca oldukça ancak düşük dozda bir radyasyon alıyorlar. Tek cihaz ile ileri görüntüleme sağlanabildiği için zamandan da tasarruf ediliyor. 

PET MR’ın radyasyon yükü düşük olduğu için çocuk hastalarda da tercih edilen görüntüleme tetkikidir.

PET-MR hangi hastalıklarda ve nasıl kullanılır?

En yaygın olarak kullanıldığı alan onkolojidir. Kanserin tanısı ve tedavi yanıtının takibinde oldukça yüksek fayda sağlanarak kullanılıyor. Örneğin; prostat kanserinin tanısında en etkili yöntem PET MR cihazı olarak öne çıkıyor.

Tümör tespitinde çok hassas ve başarısı yüksek bir cihaz olması sebebiyle, uzman doktorların yönlendirmesiyle tüm gerekli hastalıkların tanı ve tedavi takibinde kullanılabiliyor.

PET MR, kanser hastalıklarının yanı sıra beyin ile ilgili rahatsızlıklarda da detaylı bilgi edinmemizi sağlıyor. Örneğin Alzheimer hastalığı, PET MR cihazı sayesinde erken teşhis edilebiliyor.

Kalp rahatsızlıklarının teşhisi ve takibi için de PET MR cihazından üst düzey fayda sağlanıyor.

PET-MR uygulaması nasıl yapılır?

  • Hastaların PET MR işleminden en az 24 saat öncesinde vücudu yoracak ve zorlayacak bütün egzersiz ve ağır işlerden kesinlikle kaçınması gerekiyor.
  • Hastaların çekimden 6 saat önce yemek yeme ihtiyacım karşılamaları ve ardından çekim bitene kadar hiçbir şey yememeleri gerekiyor.
  • Tetkiklere gelirken kan şekerinin normal seviyelerde seyretmesi gerekiyor.
  • PET görüntülemesi için hastanın önce kol damarından pozitron ışınları yayan bir madde vücuda yerilip, özel kamera sistemi ile vücuttaki dağılımı inceleniyor. Tüm vücut, beyin ya da kalbe yönelik tarama yapılabiliyor.
  • PET MR'da hastanın MR görüntüleri alınırken PET detektörleri de aynı anda tarama yapmaya devam ediyor.
  • PET MR işlemi ortalama 40-45 dakika sürüyor.
  • Uygulamanın sonucunda görüntüler 3 boyutlu olarak alınıyor ve vücuda verilen maddenin dağılımı tomografik olarak izlenebiliyor.

PET-MR farkı

  • MR yüksek doku çözünürlüğü ve dokulara özel görüntüleme tekniklerine sahip olduğundan patomorfolojiye en yakın tanı amaçlı görüntüleme yöntemidir.
  • MR Spektroskopi, Difüzyon Ağırlıklı MR Görüntüleme, Perfüzyon ve BOLD (Tümör Hipoksi Tespiti) incelemeleri de kullanıldığında fonksiyonel veri elde edildiğinden tanı duyarlılığı artıyor.
  • Tümöre özel PET ajanlarının kullanımı ile tümör görüntülemede özgüllük artıyor.
  • Onkolojik tanıda PET’in metabolik, fonksiyonel ve sayısal bilgi sağlayan avantajları, tümöre özgü fonksiyonel MR teknikleri ile birlikte kullanıldığında kanser tanısında duyarlılık çoğalıyor.

PET-MR ile PET-BT arasındaki fark

  • Özellikle yumuşak doku tümörleri, merkezi sinir sistemi ve kemik iliğinin değerlendirilmesi gereken durumlarda, yüksek tanısal doğruluk sağlıyor.
  • PET MR’da hem yüksek çözünürlüklü PET dedektörleri hem de 3 Tesla MR cihazı kullanıldığı için çok küçük boyutta tümörler tespit edilebiliyor.
  • PET BT cihazlarında Bilgisayarlı Tomografi cihazından kaynaklanan X-ışınlarının sebep olduğu düşük de olsa ek bir radyasyon yükü var ama MR cihazı radyasyon yaymıyor. Damar yolundan verilen PET ajanları ile hastanın aldığı doz ise çok düşük. Ayrıca yeni teknoloji PET MR cihazlarının çözünürlük ve hassasiyetleri daha fazla olduğu için daha küçük doz PET ajanıyla, yani daha düşük radyasyon dozuyla görüntüleme yapılabiliyor. Böylece, daha düşük efektif doz ile daha etkin tanı sağlanıyor.
  • PET MR ile kombine fonksiyonel MR ve moleküler görüntüleme avantajları öne çıkıyor.

Onkolojide evrelemede PET-MR’ın sağladığı faydalar

  • Tümör tanısı konduktan sonra doğru tedavi ve sağ kalımın öngörülebilmesi için lokal ve tüm beden evreleme yapılması gerekir.
  • MR lokal evrelemede en üstün görüntüleme yöntemidir. 3 Tesla MR inceleme ile çözünürlük arttığından rektum kanseri, jinekolojik tümörler, baş boyun tümörleri ve hepatobilier kanserlerin lokal evrelemesi detaylı bir şekilde yapılır.
  • Lenf bezleri MR ile boyut açısından görüntülenmesine karşın hangi lenf bezinin tümör depozitleri içerdiğinin tespiti için hastada PET incelemeye gereksinim duyulur. Boyut artışı olmadığı halde tümör hücresi içeren lenf bezleri da PET ajanları ile tespit edilebilir. Uzak metastazların tespiti için hasta PET incelemeye girer.
  • PET incelemede merkezi sinir sistemi, karaciğer, kemik iliği gibi lokalizasyonlarda ve müsinöz tümör, RCC gibi tümör türlerinde kısıtlı etkinlik gösteren PET işaretleyici ajan FDG tutulumu olamayabileceğinden, hastanın beyin, üst batın ve spinal patolojiler için ayrıca MR ile görüntülenmesi gerekir.
  • Doğru tümör evrelemesi için hasta hem MR hem PET görüntülemeye bazen birden fazla olmak üzere girmek zorunda kalır. Bu da hem daha zahmetli hem de daha masraflı bir süreç oluşturur.
  • PET MR ile lokal evreleme en detaylı şekilde yapılır, lenf bezi ve uzak metastazlar da her iki incelemenin güçlü olduğu bölgelerde birbirini tamamlar tarzda bir bütün halinde aynı anda görüntülenir, ilave bir incelemeye gereksinim duyulmaz.

PET-MR, Onkolojide tedaviye yanıtın değerlendirilmesinde nasıl fayda sağlıyor?

Kanser tedavisine sitotoksik ilaçların yanına sinyal yolaklarını hedef alan akıllı moleküler gibi yeni, hedefe yönelik tedaviler de her geçen gün çoğalıyor. Tümör dokusunun genetik mutasyonuna göre hedefli tedavilerin uygulanması sırasında kanser, başlangıçta gösterdiği genetik yapısından farklı yeni mutasyonlara da uğrayabiliyor. 

Tedaviye yanıtın hızlı değerlendirilmesiyle;

  • Tedaviye yanıtın olumsuz olduğu durumlarda tedavinin değişimi hastalığın seyrine olumlu katkıda bulunuyor.
  • Tedavinin maliyet-etkin olmasına olanak sağlıyor.
  • Tedaviye olan cevap sadece tümör boyutunda gözlenen değişimle değerlendirilemez.
  • Fonksiyonel MR inceleme ile tümör perfüzyonu (antianjiyojenik tedavi yanıtı), tümör hücre yoğunluğu ve metabolizması (Difüzyon MR, MR Spektroskopi), PET ile tümör metabolik yanıtı ve tümör hücre canlılığı en erken dönemde değerlendiriliyor.
  • PET MR, hem fonksiyonel MR hem de PET ajanlarının tutulumundaki değişiklikleri aynı anda göstermesi ile en erken ve doğru tedavi yanıt değerlendirmesine olanak sağlıyor. Bu durum hastaların tedavi planında doğru ve hızlı odaklanmaya olanak veriyor.

Düşük radyasyon ile pediatrik onkoloji vakalarında güvenle kullanılması

PET MR kombinasyonu, potansiyel olarak iyileştirilebilir pediyatrik hastalar ile adolesanların görüntülemesinde oldukça önemli rol oynar. PET MR taramasında etkin dozu, eşdeğer PET BT taramasının sadece %20’sine eşit oluyor.

Onkolojide PET-MR kullanımının sağladıkları

Düşük radyasyon ile “Tüm Vücut Tümör Tanısı”

  • Müsinöz tümör, prostat kanseri, RCC, HCC ve bronko- alveolar kanserin tek incelemede görüntülenmesi
  • Karaciğer, beyin, spinal kord, kemik tümör ve metastazlarının tek seansta görüntülenmesi.
  • Tüm vücutta tümör evrelemesinin tek seansta yapılması.
  • Hücreye özgü fonksiyonel MR görüntüleme yöntemleri ve tümöre özgü PET ajanları ile daha hedefe yönelik tümör tanısı ve yeni nesil tedavilere yanıtın daha hızlı değerlendirilmesi.

Onkolojide PET-BT’nin yeri nedir?

  • Akciğer kanserinin erken tanısında PET BT daha hassas sonuç verir. Akciğer dokusu Bilgisayarlı tomografi ile daha ayrıntılı incelenebilir. PET BT ile kanser 7 mm iken bile gösterilebilir. Böylelikle tümör akciğerin dışına çıkmadan erken evrede yakalanabilmektedir. MR teknolojisi henüz akciğer dokusunu BT kadar ayrıntılı gösterememektedir.
  • PET BT, akciğer kanseri tanısı veya şüphesi olan olgularda tetkikin normal olup olmadığını, normal değilse lezyonun benign - malign ayrımını, hastanın operabl olup olmadığını, tedavi edilmişse hastanın durumunu (normal, regrese, progrese, stabil veya RT planlamasına uygun) bizlere en iyi sunan inceleme yöntemlerinden biridir.
  • Vücudunda MR uyumsuz madeni implant bulunan hastalarda da MR çekilemeyeceği için onkolojik görüntülemede PET BT ile görüntüleme yapılması gerekmektedir.          

Kardiyolojide PET-MR görüntülemenin yeri nedir? 

  • PET MR, PET BT’ye kıyasla radyasyon dozunda azalma gibi avantajlarının yanı sıra kesin anatomik yer belirleme ve moleküler hedefin niceliği ve saptanmasında hacim doğrulama özellikleri gösteriyor.
  • PET MR aterosklerotik plağın görüntülenmesi ve miyokardiyal canlılık/hibernasyonun değerlendirilmesinde potansiyel rol oynuyor. Örneğin, aterosklerotik plak yükü ile iskemi gibi hemodinamik sonuçları bir arada sunabiliyor.
  • Canlı kalmış miyokard dokusu boyutunu belirlemede PET tarafından bölgesel glukoz kullanım eşiğinin ve MR tarafından skar transmuralitesinin saptanması, miyokard infarktüsü sonrası subakut dönemde bölgesel duvar hareketinde düzelmenin öngörülmesi için geçerli metottur.

Nörolojide PET-MR görüntülemenin yeri nedir?

Nöropsikiyatrik hastalıklarda hastaların çoğuna rutin olarak PET ve MR görüntüleme uygulanır. Bu iki inceleme şeklinin tek tarayıcı cihazda mevcut olması hastanın konforunu artırıcı etki sağlıyor.

Nörolojide PET-MR ile;

  • Daha iyi yumuşak doku kontrastı ile birlikte daha az radyasyon etkisi,
  • Tek cihazla birden fazla incelemenin yapılabilmesi ile hasta konforunu artırıcı etki sağlıyor
Paylaş

İleri Tıbbi Uygulama Merkezlerimiz ve Bölümlerimiz