Kimler Böbrek Nakli için Verici (Donör) Olabilir?

Canlı vericiden böbrek nakli

Ülkemizde organ bağışı çok az olduğu için, canlı vericilerden yapılan nakiller büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle Türkiye'de yapılan böbrek nakillerinin çoğu; canlı vericiden böbrek bağışı ile gerçekleşmektedir.

Ülkemizde yasal  olarak en uzak 4 dereceden akrabalar canlı verici olarak böbrek bağışlayabilmektedir. Daha uzak akrabalık veya akraba dışı yakınlarınız size böbrek vermek isterse hazırlanan dosyanız bölge etik kuruluna sunulur. Etik kurulun onaylaması halinde böbrek nakli gerçekleştirilir. Aksi takdirde nakil gerçekleşemez.

Ülkemizde 50.000'in üzerinde böbrek yetmezliği hastası vardır ve bu hastaların yarısı kadavra bekleme listesinde yer almaktadır. Maalesef ülkemizdeki organ bağışı sayıları bu ihtiyacı karşılamakta oldukça yetersizdir. Böbrek yetmezliği olan hastanın uygun böbrek vericisi var ise hemen nakil olabilmesi ve sağlıklı bir hayat sürdürebilmesi mümkündür. Ayrıca bu durumda canlı vericili böbrek nakli olmak için hiç bir şansı olmayıp kadavra böbrek naklini bekleyen bir kişinin daha hayatınınkurtulması sağlanabilmektedir.

Canlı böbrek naklinde vericiye zarar gelmemesi ilk önceliklerden biridir. Bu nedenle böbrek bağışlayacak olan kişinin detaylı kan ve idrar tetkikleri, bilgisayarlı tomografi ile karın taraması yapılır. Ancak sağlıklı olduğu tespit edilen kişiler böbrek vericisi olarak kabul edilir.

Canlı vericiden böbrek nakli için alıcı ve verici hazırlık aşaması Böbrek Nakli Merkezimizde bir hafta içinde tamamlanabilmektedir.

Merkezimizde canlıdan böbrek nakli için SGK güvencesi olan hastalardan gerek hazırlık gerekse ameliyat aşamasında ek bir fark alınmamaktadır. Artık böbrek nakli olmak için Grup Florence Nigtingale Hastaneleri Böbrek Nakli Merkezini tercih eden  hastaların önünde maddi bir güçlük kalmamıştır.

Prof.Dr. Barış Akın tarafından geliştirilen ve Böbrek Nakli Merkezimizde 2009 yılından beri başarı ile uygulanan " retroperitonoskopi " tekniği sayesinde sevdiklerine böbrek bağışlamak artık daha kolay hale gelmiştir.

Bu yeni teknik sayesinde gönüllü böbrek bağışçılarından böbrek çıkartılması işlemidaha güvenli ve konforlu şekilde yapılabilmektedir. Retroperitonoskopi tekniğinde kamera altında ufak ameliyat kesileri yapılmaktadır.Bu sayede böbrek vericisinin ameliyat sonrası ağrısı en aza indirilebilmekte ve kişi iki gün içinde evine dönebilmektedir. 

Retroperitonoskopi tekniği;  Böbrek Nakli Merkezimizin Direktörü Prof.Dr. Barış Akın  tarafından geliştirilen ve böbrek vericilerinin ameliyatlarının daha güvenli ve daha konforlu hale gelmesini sağlayan bir yöntemdir. 


2009 yılından  bu yana  Böbrek Nakli Merkezimizde 400'ün üzerindeki gönüllü böbrek bağışçısına başarı ile uygulanmıştır. Retroperitonoskopi tekniği sadece ülkemizdeki tıp kongrelerinde değil Amerika'daki ve Avrupa'daki pek çok uluslararası tıp kongresinde de anlatılmaktadır.

Karın içindeki organlarımız (mide bağırsak, karaciğer gibi) periton denilen bir zarın içinde yer almaktadır. Bu zar içindeki kaygan sıvı sayesinde karın içi organlar birbirine yapışmadan komşuluğunu sürdürmektedir. Herhangi bir ameliyat sırasında karın içine girilmesi periton içindeki bu dengeye zarar verilebilir ve sonuncunda organların birbirine yapışması söz konusu olabilir.

Retroperitonoskopik teknik sayesinde periton zarına bir zarar gelmez. Bu sayedehem karın içi organlara kazara bir zarar gelmesi riski hem de karın içi organlar arasında yapışıklık gelişmesi riski önlenmiş olur. Ayrıca bu teknik ile ameliyat izi iç çamaşırı hizasının altında bırakılabilmektedir. Dolayısıyla gönüllü böbrek bağışçılarının estetik kaygıları da giderilebilmektedir.

Retroperitonoskopi  tekniği ile böbrek çıkartılırken sağlanan yararlar şöyle sıralanabilir:

  • Periton zarının dengesinin bozulmasını önlemek
  • Ameliyat sırasında karın içi organlara hasar verilmesini önlemek
  • Karın içi yapışıklıkları sebebiyle tekrar ameliyat riskini ortadan kaldırmak
  • Barsaklarda gaz ve şişkinlik gelişmesini önlemek
  • Kadınların çocuk sahibi olmalarına risk oluşturacak rahim çevresi yapışıklıkları önlemek
  • Ameliyat sonrası ağrı şikayetini minimuma indirebilmek
  • Kişinin normal yaşantısına geri dönme sürecini hızlandırmak (retroperitonoskopi tekniği ile böbrek bağışlayan kişiler genellikle ikinci veya üçüncü günde evine gidebilmektedir)

Bununla birlikte retroperitonoskopi tekniği tecrübe ve dikkat isteyen bir yöntemdir. Her merkezde kolay uygulanamamasının başlıca nedeni; daha dar bir alanda çalışarak böbreğin çıkarılmasını gerektirmesidir. 




Size böbrek vermek isteyebilecek yakınınız var ise, öncelikle siz ve yakınınız nefroloji uzmanı ve transplantasyon cerrahı tarafından detaylı şekilde değerlendirilirsiniz.

Canlı organ naklinde en önemli ana prensiplerden biri; hiçbir sağlık problemi olmayan ve gönüllü olarak bir yakınına hayat kazandırmak için önemli bir fedakarlık yapan böbrek vericisinin zarar görmemesidir. 

Canlı böbrek vericisinin (donörünün) doktor muayenesi sonrası sağlık durumu iyi olarak değerlendirilirse ilk olarak kan testleri; hemogram, biyokimyasal ve serolojik tetkikler yapılır. Bu tetkiklerde bir sağlık problemi saptanmadığı takdirde karın bölgesi üç boyutlu bilgisayarlı tomografi ile böbreklerin yapısı ve damarlanması detaylı olarak değerlendirilir. Gerekli görülür ise canlı verici adayı; bir kardiyolog, göğüs hastalıkları uzmanı ve psikiyatrist tarafından da değerlendirilmektedir.
Tüm bu tetkikler ve değerlendirmeler sonunda vericinin sağlık durumunu etkileyecek hiçbir problem bulunmazsa canlı böbrek nakli uygulanabilir. 

Canlı vericili böbrek naklinde kan uyumu:

ABO Kan uyum tablosu

Alıcı Kan Grubu                                        Böbrek Verilebilen kan grupları
       AB                                                                           O - A - B - AB
        A                                                                            O - A  
        B                                                                            O - B  
        O                                                                            O - A2*  

Rh + veya - olması böbrek naklinde engel teşkil etmez.

*O kan grubu A kan grubunun ikinci sub grubu olan hastalardan böbrek alabilir


Uygun hastalarda kan grubu uyumu olmadan böbrek nakli de bir seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kan grubu uyumu olmadan nakil yapıldığında immünolojik (bağışıklıkla ilgili)  riskler artmakta ve bu durum vücudun nakledilen böbreği erken dönemde reddedebilme olasılığını arttırmaktadır.

Ancak günümüzde kan grubuna karşı olan antijenlerin diyalize bağlanır gibi bir makineye bağlanarak kandan temizlendiği aferez (kanın plazmasının temizlenmesi) denilen tedavi ve bağışıklık sistemini önemli ölçüde baskılayan yeni ilaçların kullanılması ile kan grubu uyumu olmadan böbrek nakli de yapılabilmektedir.

Kan grubu uyumu olmayan böbrek nakillerinde uzun dönem sonuçlarda kan grubu uyumu olan böbrek nakline benzemektedir.Kan grubu uyumu olmaması durumunda Anti-A ve Anti-B titreleri düşük olan hastalar başarıyla nakil olabilirler.Merkezimizde bu antikorların değeri ölçülmektedir.


Böbrek kardeşliği 

Kendi yakınından böbrek alma şansı olmayan umutsuz iki çiftin karşılıklı böbreklerini paylaşarak sağlıklı nakil olma şansını yakalamasına çapraz böbrek nakli denir. Çapraz böbrek nakli "böbrek kardeşliği” olarak da anılmaktadır.

Canlı böbrek vericisi olmasına rağmen, nakil gerçekleşememesinin başlıca sebepleri:  

  •  Alıcı ve verici arasındaki kan grubu uyumsuzluğu: Canlı vericiden böbrek nakli için alıcı ve verici arasında kan grubunun uyması gerekmektedir. Örneğin:  alıcı A kan grubuna sahip, verici ise B kan grubuna sahipse nakil gerçekleşemez. Nakil gerçekleşmesi için vericinin kan grubunun ya A ya da 0 olması gerekir.

  • Kanındaki antijen sebebi ile yakınından böbrek alınamaması (kros tetkiklerinin uyumsuz olması) durumu: Kros tetkikleri (crossmatch testi) uyumsuz çıkması, şiddetli rejeksiyon (organ reddi) gözlenmesine neden olan bir durumdur .

Çapraz nakil programımızda kayıtlı olan iki çift kan grubu, yaş, cinsiyet değerlerine göre eşleştirilebilmektedir. Çiftlerin doku ve kros tetkikleri uygun çıkar ise çiftler tanıştırılır. Her iki tarafın değişecekleri böbreklerin yaş, doku uyumu gibi önemli noktalarda dengeli olması gereklidir. İki çiftin de hasta ve vericilerinin kabulü ile çapraz böbrek nakli başarı ile gerçekleştirilebilmektedir. 

Örneğin alıcının A vericinin O kan grubuna sahip olduğu ve alıcıdaki antikor yüksekliği sebebi ile kan grubu uymasına rağmen yakınından böbrek alamayan bir çifti düşünelim. Bu çift çapraz listede O kan grubu olup vericisi A kan grubu olan bir çift ile böbrek kardeşi olabilmektedir.Bu sayede çapraz nakil listesinde en zor eşleşme bulunan O kan grubu olan alıcılar için bu yolla eşleşme sağlanabilmektedir.


Böbrek nakli olan bir kişiyi daha kazanmak bizim için en büyük heyecandır. Bu sebeple böbrek kardeşliği programımız hakkında bilgi almak için bizimle görüşebilirsiniz.

Grup Florence Nigtingale Hastaneleri Böbrek Nakli Merkezimizde  uzun yıllardır çapraz böbrek nakli uygulamaktayız. Bu sayede birçok nakil ümidi olmayan çifte nakil olma şansı sağlamıştır. 




Kadavradan böbrek nakli; geçirilmiş bir kaza veya hastalık sonucu beyine kan akımının tamamen kesildiği ve geri dönüşü mümkün olmayan beyin hasarının gerçekleştiği durumdaki kişilerden (yani tıbben ölmüş olduğu kabul edilen kişilerden) kazanılan böbreğin ihtiyacı olan böbrek hastasına nakledilmesidir.

Kadavradan böbreğin (ya da diğer organların) alınması, özel bazı prosedürler gerektirir:

Kadavra böbrek vericisinin tüm organlarının hasar görmemesi için kan dolaşımının bozulmamasına özen gösterilir. Bu nedenle solunum cihazı ve yoğun bakım tedavisi desteği ile solunum fonksiyonu ve organlara kan dolaşımının devamı sağlanır. Sonra böbrekler alınır ve soğuk ortamda saklanır. Böbrekler çıkarıldıktan sonra 24 saat içinde alıcıya nakledilmesi gerekmektedir.

Bir hastanede kadavra böbrek bağışı olduğunda, o merkezde sorumlu olan koordinatör tüm bilgileri bağlı olduğu bölge koordinasyon merkezine(BKM) bildirir. (Ankara, İzmir, İstanbul, Antalya, Adana, Kayseri olmak üzere 9 bölge koordinasyon merkezi bulunmaktadır). Daha sonra bu bilgi Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezine(UKM) ulaşır.  

Böbrek dağıtımı UKM  tarafından Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesinde yapılan eşleştirme ve puanlamaya göre yapılır. Sağlık Bakanlığı Ulusal Bekleme Listesinin kriterlerine göre alıcının tespitinde kan gurubu, doku tipleri uyumu, yaş,diyalize girme süresi ve beklenilen süre önemli belirleyici faktörlerdir. Bu bilgisayar programı böbreğin çıkmış olduğu bölgedeki hastalar arasında bir listeleme yapar. Bu listeleme sonunda böbrek; en uygun olan hastaya nakledilmek üzere hastanın kayıtlı olduğu merkeze gönderilir.  

Bakanlığın belirtmiş olduğu listede  ilk hastaya böbrek nakledilmelidir. Bu mümkün olmaz ise listedeki ikinci, üçüncü diye sıradaki hastalar değerlendirilmelidir. Listede ön sırada çıkan bir hastaya böbrek verilmeyecek olur ise bunun sebebini organ nakli merkezi bakanlığa bildirmek ile yükümlüdür. Bu sebeple bir kadavra organın nakledileceği hasta tespit edilirken kimsenin bir başkasının önüne geçmesi gibi bir durum söz konusu olamaz.

Kadavra böbrek günün her saatinde ortaya çıkabilir. Bu durumda bakanlığın belirlemiş olduğu listedeki ilk hastalar bilgilendirilerek merkeze çağırılır. Hastaların sağlık açısından uygunluğu değerlendirilir. Bu arada hastalardan kan alınarak doku laboratuvarına ulaştırılır. Doku laboratuvarında verici ile alıcının kanı karşılaştırılarak (Kros tetkikleri/Crossmatch testi) alıcının bağışıklık sisteminde vericiye karşı bir reaksiyon olmadığından emin olunur. Gerek Crossmatch testinin uygun olmama riski gerekse çağırılan hastalarda sağlık problemi olabilme olasılığı sebebiyle, nakledilecek bir böbrek için birden çok hasta çağırılmaktadır.

Ulusal organ nakli bekleme listesine kaydolmak için;öncelikle organ nakli merkezimize başvurarak "organ nakil koordinatörü" ile görüşmelisiniz.


Görüşmeye gelirken bazı tetkiklerinizi yanınızda getirmeniz işlemlerinizi daha kolaylaşacaktır.Geçmiş sağlık durumunuz ile ilgili detaylı bilgileriniz alınacaktır. Daha sonra kan tetkikleri yaptırmanız ve nefroloji (böbrek hastalıkları) muayenesi için randevu almanız istenecektir. Nefroloji muayenesi sonrasında ileri tetkik ve uzman doktor değerlendirmeleri  yapılacaktır. Dosyanız konsey toplantısında incelendikten sonra uygun bulunursanız; doku ve PRA (Panel Reaktif Antikor) tetkikleriniz yapılarak Sağlık Bakanlığı Ulusal Bekleme Listesine kaydınız gerçekleştirilecektir. 

Ulusal organ nakli beklemelistesindeyken  altı ay da bir PRA,  nefroloji muayenesi,hepatit B veya hepatit C taşıyıcısı iseniz gastroenteroloji muayenesinin yapılması gereklidir. Her kontrole geldiğinizde yanınızda tetkiklerinizi getirmeniz işlemleri kolaylaştıracaktır. Bekleme süresinde gelişecek problemlerden nakil koordinatörümüzü bilgilendirmek hastanın sorumluluğudur. Böbrek nakli ekibimiz, en iyi şartlarda en uygun böbreği size nakletme prensibi ile çalışmaktadır. Sizin de aynı hassasiyetle destek olmanız çok önemlidir.   

Bu süreçte bize mutlaka bildirmeniz gereken durumlar şöyledir:
  • Herhangi bir sebeple hastaneye yatarak tetkik veya tedavi görmeniz
  • Herhangi bir enfeksiyon hastalığınızın varlığı
  • Kan veya kan ürünü almanız
  • Adres veya telefon numarası değişikliği 
  • Uzun süreli şehir dışında olacaksanız
Organ nakli için listede bekleyen hastalara çok gerekli olmadıkça kan ve kan ürünü nakli yapılmaması çok önemlidir.

Çünkü kan ve kan ürünü nakli sırasında bağışıklık sisteminiz başka insanların dokuları ile karşı karşıya gelir ve bu sebeple gelişebilecek aşırı duyarlılık sebebiyle nakledilecek böbreğin hemen reddedilmesi (rejeksiyon)sorunu gelişebilir. Bu durumdaki hastaların böbrek nakli olması çok problemli olabilmektedir.


  • En kısa sürede merkezimize ulaşmanız gerekmektedir.
  • Size haber verildikten sonra yemek yemeyiniz,su içmeyiniz.
  • Sosyal güvenceniz ile ilgili evraklarınızı ve kimliğinizi yanınıza alınız.
  • Kullandığınız ilaçları ve evinizde var ise son yapılan tetkiklerinizi yanınıza alınız.
  • Unutmayınız ki; çağırıldığınızda böbreğin size takılacağı konusunda kesin bir söz verilmemiştir.Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi puan durumunun yüksek olması ve tıbbi uygunluğun olması durumunda nakil gerçekleştirilecektir.

Böbrek bekleyen hastalar ulusal organ nakli bekleme listesine sadece tek bir merkezden girebilirler.

Ancak hastalar bu listeye girecekleri merkezi seçmekte serbesttir ve istedikleri zaman ulusal listede kayıtlı olduğu merkezi değiştirebilirler.

Kaydını başka bir nakil merkezine aldırmak isteyen hastaların böbrek nakli olmayı tercih ettikleri nakil merkezinin organ nakli koordinatörüne başvurmaları yeterlidir.

Burada ilgili merkeze verecekleri bir dilekçe ile merkez değişikliği isteklerini Bakanlığa bildirilmesi sonrası listede merkez değişikliği yapılmaktadır. 


  • Tüm nakil merkezlerine kayıt olabiliyor muyuz?
Hayır.Ulusal listeye tek bir merkezden girilebilir,ancak istediğiniz zaman girdiğiniz merkezi değiştirebilirsiniz.

  • Ölen kişilerden organ nakli yapılabilir mi?
Hayır.Yoğun bakımda beyin ölümü gelişmiş olan ancak kalbi halen atmakta olan yaşamla bağdaşmayan durumda nakil için organlar kullanılabilir.

  • Beyin ölümüyle bitkisel hayat arasındaki fark nedir?
Beyin ölümü gerçekleşen bir kişide boyundan daha yukarıya kan akımı tamamen durmuş olur. Ancak yoğun bakımdaki müdahalelerle vücudun kan dolaşımının sağlandığı yaşamla bağdaşmayan bir durum söz konusudur. Bitkisel hayatta ise; beyin kan dolaşımı mevcuttur fakat beyin fonksiyonlarını gösteremez. Bu iki durum nöroloji doktoru tarafından kesin bir sakilde ayırt edilebilir. 

  • Organ çıktığında ilk nereye haber veriliyor?
İlk olarak Sağlık Bakanlığının her hastaneye atamış olduğu koordinatörler vasıtasıyla ulusal koordinasyon merkezine haber verilmektedir.Daha sonra o bölgedeki ilgili nakil merkezi koordinatörüne bilgi verilmektedir. 

  • Havuz sistemi nedir?
Bir organ nakli merkezi organların kazanılmasından sorumlu olduğu kadavradan gelen böbreklerin bir tanesini kendi merkezinde listede bulunan hastaları için kullanırken diğer böbrek havuz sistemine yani Ulusal bekleme listesine sunulur.Ulusal listeye sunulan böbrek bilgisayar programına göre listede ilk sırada çıkan hastaya nakledilmek üzere hastanın kayıtlı olduğu organ nakli merkezine gönderilir. 

  • Organ dağılımı Sağlık Bakanlığı denetiminde mi gerçekleşiyor?
Evet. Tüm sistem en tepede Sağlık Bakanlığına bağlıdır. Sağlık Bakanlığı bünyesinde Ulusal Koordinasyon Merkezi Kurulmuştur. Bu merkezin altında 7 coğrafi bölgeye ayrılmış olan Bölge Koordinasyon Merkezleri bulunur. Herhangi bir yerde bulunan organ önce bölge merkezine oradan da ulusal merkeze bildirilir. Ülke genelinde acil hastaların listelendiği yer ulusal merkezdir. Bu acil hastalara uyuyorsa ilgili merkezlere, uymuyorsa da öncelikle bulunduğu bölge içinde olmak üzere diğer merkezlere gönderilir. Acil hasta kriterlerini ve dağıtım prensiplerini oluşturmak üzere de bilim kurulları bulunmaktadır. Bu bilim kurulları bakanlık içinden değil, üniversite öğretim üyelerinden oluşmaktadır. Bu uygulama sayesinde organizasyon ne sadece devlete bağımlı ne de sadece üniversiteler ve nakil merkezlerine bağımlıdır. Bu sayede olabilecek herhangi bir usulsüz uygulamanın da önüne geçilmiş olunmaktadır.

  • Kadavradan böbrek çıktığında kaç kişi çağırılıyor?
Bir kadavra böbrek çıktığında 3-4 kişinin çağırılması gerekir. Çünkü alıcıların önce yapılan kros tetkiki olumsuz çıkabilir veya alıcı o gün için enfeksiyon gibi nedenlerle nakile uygun olmayabilir. Vakit kaybetmeden bekleme listesindeki diğer hastaya nakil yapılır. 

  • Kadavra böbreğin kime nakledileceği nasıl belirleniyor?
Alıcının kan grubu,doku uyumu,yaşı,diyalizde geçirdiği süre, listedeki bekleme süresinin uzunluğu başta olmak üzere bilgisayar programından çıkan sıralamaya göre kime nakil yapılacağı planlanmaktadır.

  • Ulusal organ nakli bekleme listesine girdiğimde ne kadar beklerim?
Aylar içinde size uygun böbrek çıkabileceği gibi yıllarca beklemenizde gerekebilir. Maalesef kesin bir tarih vermek mümkün değildir. 

  • İleri yaştayım listedeki genç hastalar varken benim şansım nedir ?
Böbreğin yaşlı birinden gelmesi durumunda uygun yaştaki kişilere nakil yapılması planlandığından her yaşta kadavradan nakil olmak mümkündür.

  • Şehir dışında yaşıyorum kadavra listesine kayıt olabilir miyim?
Evet olabilirsiniz. Ancak sizi merkezimize çağırdığımızda 2-3 saat içinde gelebilecek uzaklıkta olmanız önemlidir.

  • Canlı verici adaylarım var ama kadavra listesine girmek istiyorum mümkün mü?
Eğer vericiniz var ise listede uzun yıllar beklememek ve daha başarılı bir böbrek nakli olabilmek için canlıdan böbrek nakli daha uygun bir seçenektir. Kadavra listesinde bekleyen çok hasta olduğu göz önünde tutulursa canlıdan böbrek nakli olma şansı olmayan hastalara kadavra nakli önerilmelidir.

  • Kadavradan böbrek nakli için çağırıldığımda neler yapılacak?
İlk olarak kros tetkiki için kan vermeniz gerekiyor. Yaklaşık 4-5 saat süren bu tetkikin uygun çıkması durumunda böbrek nakli olabilirsiniz. 

Bizden haberdar olmak
ister misiniz?

Copyright 2016 Florence Nightingale. Tüm hakları saklıdır.

Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız.