Karaciğer Nakli Süreci

Karaciğer Nakli ve Nakil Sonrası Yaşam

Yaşamsal öneme sahip fonksiyonları bulunan karaciğer, vücudun en büyük ve en ağır organlarından biridir. Karaciğer, üçgen formlu bir organ olup yetişkinlerde toplam ağırlığı yaklaşık 1400 ila 1600 gr aralığındadır. Koyu kırmızı renge sahip olan organ, vücutta bulunan kan miktarının %13'ünü anlık olarak içinde barındırır. Karaciğer, vücudun sağ tarafında, karın boşluğunun üstünde, diyaframın ve kaburgaların altında yer alır. Böbrek ve bağırsaklarla komşu olan karaciğerin alt kısmında ise safra kesesi bulunur. 

Karaciğerin İşlevi Nedir?

Genel anlamda iki lobdan oluşan karaciğerin sağ lobu, diğerine oranla biraz daha büyüktür. Şeker, yağ, bazı mineraller, A, B12, D, E, K vitaminlerinin yanı sıra ferritine dönüştürülmüş olan demir de karaciğerde depolanır. Karaciğerin protein sentezinde önemli bir rolü bulunur. Azot gruplarını ayrıştırarak enerji için kullanan karaciğer, yağları lipoproteine dönüştürür ve pek çok amino asidi birbirine veya diğer maddelere çevirir. 

Hormon dengesinin sağlanması, üre yapımı, besin maddelerindeki yağların açığa çıkması için safra asitlerinin üretimi, glikojen üretimi ve depolanması, galaktoz, fruktoz ve glikojenin şekere dönüştürülmesi, kan şekerinin düzenlenmesi gibi pek çok farklı görevi bulunur. 

Tüm bunlara ek olarak karaciğer sürekli olarak kanı süzer. Vücuttaki toksik maddelerin filtrelenmesi için yapılan bu işlem sırasında ortaya çıkan safranın bir kısmı karaciğerin hemen altında bulunan safra kesesine aktarılır. Geriye kalan kısmı ise 12 parmak bağırsağına gönderir. Böylece safranın vücut dışına atılmasını sağlanır. 

Karaciğer kendini yenileme özelliğine sahip olsa da bazı hastalıklar karaciğerin hasarlanmasına ve normal fonksiyonlarını yerine getirmesine engel olur. Karaciğer yetmezliğine yol açan bu gibi durumlarda kişinin yaşamsal fonksiyonlarını devam ettirebilmesi için karaciğer nakli yapılması gerekir.

Karaciğer Nakli Nedir?

Akut ya da kronik böbrek yetmezliği hastalarına uygulanan karaciğer nakli, hasarlanan veya normal fonksiyonlarını yerine getirme şansı bulunmayan karaciğerin cerrahi yöntemle değiştirilmesi işlemi olarak tanımlanabilir. 
Karaciğer Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?
Kişide karaciğer yetmezliği olması durumunda sıklıkla 
-    karın bölgesinde şişlik, 
-    cilt ve gözlerde sarılık, 
-    karında sıvı birikmesi, 
-    bacaklarda ve / veya vücutta ödem, 
-    iştah kaybı, 
-    mide bulantısı, 
-    kusma, 
-    kilo kaybı, 
-    yorgunluk, 
-    hâlsizlik, 
-    ciltte kolayca morarmaların oluşması, 
-    burun kanaması, 
-    bilinç bulanıklığı gibi belirtiler görülür. 
Karaciğer yetmezliğine neden olan hastalığa bağlı olarak kişide ek belirtiler de görülebilir. Çoğunlukla karaciğer tümörü, hepatit B ve hepatit C gibi hastalıklara bağlı olarak gelişen karaciğer yetmezliğinin son evrede olması durumunda tek tedavi şansı karaciğer naklidir. 

Karaciğer Nakli Ne Zaman Yapılır?

Son dönem karaciğer sirozu olan ve toplam yaşam süresinin 1 seneden az 
olduğu öngörülen tüm hastalar, karaciğer nakli için aday konumundadır. 
Karaciğer nakli de diğer tüm transplantasyon gerektiren hastalıklarda olduğu gibi kişinin genel sağlık durumu kötüleşmeden yapılmalıdır. Uygun zamanda yapılan karaciğer nakli, hastanın yaşam süresi uzatır ve operasyonun başarı şansını artırır. 
Karaciğer nakli uygun kan gruplarına sahip donör ve hasta arasında gerçekleştirilir. Aciliyet gerektiren vakalarda ise kan grupları uymayan kişiler arasında da karaciğer transplantasyonu yapılabilir. Ayrıca beyin ölümü gerçekleşmiş kişiden alınan karaciğer ile de nakil işlemi gerçekleştirilebilir.

Karaciğer nakli sırasında hastanın hasarlanan karaciğerin tamamı çıkarılır ve yerine sağlıklı karaciğer takılır. 
Karaciğer naklinde amaç yalnızca kişinin yaşamsal fonksiyonlarını devam ettirebilmesi değil aynı zamanda normal aktif hayatına geri dönmesidir. Türkiye'de yüksek standartlarda yapılan karaciğer nakli operasyonlarında başarı şansı %80 ila %90 aralığındadır.

Karaciğer Nakli İçin Organ Nasıl Bulunur?

Karaciğer nakli için sağlıklı karaciğer, canlı vericiden ya da kadavradan alınır. Hastane ortamında beyin ölümü gerçekleşen kişilerin yakınlarının organ nakli kararı alması durumunda, organ nakli bekleyen pek çok hasta yeniden yaşama tutunabilir. Canlıdan karaciğer nakli ise hastanın yakınından alınan karaciğerin bir bölümüyle gerçekleştirilir. Gönüllülük esasına bağlı olarak yapılan bu işlem için canlı donörün karaciğerin iki lobundan biri alınarak hastaya nakledilir.

Karaciğer Nakli Nasıl Yapılır?

Son dönem karaciğer hastası olan kişinin hayat kalitesi son derece düşer ve genel sağlık durumu bozulur. Kişinin eski yaşamına geri dönmesini sağlayan karaciğer nakli için öncelikle hasta ve vericinin kan gruplarının uyumlu olması gerekir. Karaciğer nakli kadavradan ya da canlı donörden alınan organ ile iki farklı şekilde yapılabilir:

·    Canlıdan Karaciğer Nakli: Yapılan tetkikler neticesinde karaciğerini vermesi uygun olan kişi, canlı verici olarak kabul edilir. Karaciğer vücutta yalnızca 1 tane olsa da nakil işlemi canlı vericiden yapılabilir. 

Donörün karaciğerinin bir lobunun alınarak hastaya nakledildiği canlıdan karaciğer nakli işleminde gönüllülük esası geçerlidir. Alıcı ile donör arasında 4. dereceye kadar akrabalık ilişkisi bulunması gerekir. Ancak akraba dışı vericilerden de karaciğer alınabilir. Bu gibi durumlarda sağlık müdürlüğü etik kurulunun onayının alınması gerekir. 

Canlı donörden karaciğer alınmadan önce alıcı ile vericinin kan gruplarının uyumluluğu kontrol edilir. Donörün sağlık problemleri araştırılır. Kişinin donörlüğe uygun bulunması durumunda karaciğeri incelenir. Anatomik açıdan bölünmeye uygun olup olmadığı araştırılır ve büyüklük bakımından değerlendirilir. 

Donörün karaciğerinin uygun olması durumunda karaciğerin bir kısmının alınması kararlaştırılır. Operasyon günü alıcı ve verici eş zamanlı olarak hazırlanır ve ameliyathaneye alınır. Karaciğer nakli sırasında iki ekip eş zamanlı olarak çalışır. Vericinin karaciğeri çıkarılırken alıcının hasarlı karaciğeri çıkarılmaya hazır hâle getirilir. 

Vericinin karaciğerinin bir parçası çıkarıldıktan sonra özel solüsyonla yıkanır. Damarları ve safra yolları hazırlanır. Vericinin operasyonu sonlandırılmaya hazırlanırken alınan karaciğer lobu alıcıya nakledilir. Karaciğer hızla kendini yenileyebilen bir organ olduğundan nakil işleminden kısa bir süre sonra hem alıcı hem de vericide bulunan karaciğer büyür ve normal boyutlarına yakın bir duruma gelir.

·    Kadavradan Karaciğer Nakli: Beyin ölümü gerçekleşmiş kişinin ya da farklı bir deyişle kadavranın ailesinin organlarını bağışlaması durumunda yapılabilen kadavradan karaciğer nakli için beyin ölümü gerçekleşen kişinin kanser, karaciğer rahatsızlığı ya da bulaşıcı nitelikte hastalığının olmaması gerekir. 

Beyin ölümü gerçekleşen kişiden çıkarılan karaciğer, özel yöntemlerle korunur ancak yine de nakil işleminin 24 saat içinde gerçekleştirilmesi gerekir. Beyin ölümü gerçekleşen kişilerin beyni ve beyin sapı fonksiyonları geri dönüşümsüz olarak kaybolmuştur. Farklı bir deyişle bu kişilerin iyileşme ya da hayata dönme şansları bulunmaz. Tıbben ölü kabul edilen bu kişilerin organları, tüm tıbbi desteğe rağmen kısa süre içinde fonksiyonlarını yitirmeye başlar. Dolayısıyla beyin ölümü gerçekleşmiş kişilerin ailelerinin organ bağışı konusunda hızlı karar vermeleri gerekir. 

Beyin ölümü gerçekleşen kişinin organlarının alınması, vücut bütünlüğünü bozan bir uygulama değildir. İşlem, canlı hastalara uygulanan yöntemlerle gerçekleştirilir ve operasyonun ardından vücut, cerrah tarafından dikilir.

Karaciğer Nakli Sonrası Kişinin Yaşamı Nasıl Olur?

Karaciğer naklinde kişinin normal hayatına geri dönmesi hedeflenir. Hem alıcı hem de verici için geçerli olan bu durumda her iki bireyin de aktif ve üretken yaşayabilmeleri önceliklidir. Tüm organ nakil operasyonlarında olduğu gibi karaciğer nakli sonrasında kişinin bağışıklık sisteminin baskılanması gerekir. Tedavinin olmazsa olmazı olan bu durum için nakil olan kişinin ömür boyu ilaç kullanması gerekir. 

İlacın kontrolsüz bir şekilde bırakılması durumunda kişinin bağışıklık sistemi, alınan organı tahrip etmeye başlar. Karaciğer nakli sonrasında kişi, sosyal ve çalışma hayatına geri dönebilir. Operasyondan 2-3 ay sonra kişi, haftada birkaç kez 30 dk'lık yürüyüşler yapabilir. 1,5 yıl sonra ise yürüyüş, koşu, yüzme ve bisiklet gibi pek çok farklı spor yapılabilir. Kişinin cinsel hayatında herhangi bir değişiklik olmaz. Kadınların gebe kalmadan önce bir yıl beklemesi önerilir. 

Karaciğer nakli ve nakil sonrası yaşam ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.