böbrek nakli merkezi

Kadavradan Böbrek Nakli

Kadavradan böbrek nakli; geçirilmiş bir kaza veya hastalık sonucu beyine kan akımının tamamen kesildiği ve geri dönüşü mümkün olmayan beyin hasarının gerçekleştiği durumdaki kişilerden (yani tıbben ölmüş olduğu kabul edilen kişilerden) kazanılan böbreğin ihtiyacı olan böbrek hastasına nakledilmesidir.

Kadavradan böbreğin (ya da diğer organların) alınması, özel bazı prosedürler gerektirir. Kadavra böbrek vericisinin tüm organlarının hasar görmemesi için kan dolaşımının bozulmamasına özen gösterilir. Bu nedenle solunum cihazı ve yoğun bakım tedavisi desteği ile solunum fonksiyonu ve organlara kan dolaşımının devamı sağlanır. Sonra böbrekler alınır ve soğuk ortamda saklanır.

Yakınınız listede bekleyip kadavradan böbrek nakli olsa ne fark eder?

Ülkemizde 50 bini aşkın böbrek yetmezliği hastası vardır ve bu hastaların yarısı organ nakli bekleme listesinde sıranın onlara gelmesini beklemektedir. Kadavra böbrek çıkması çok uzun yıllar sürebilir. Belki de hiç çıkmayabilir. Oysa böbrek yetmezliği hastasının uygun böbrek vericisi var ise hemen nakil olabilir ve sağlıklı bir hayat sürdürebilir. Bu durumda canlı böbrek nakli olmak için hiç bir şansı olmayıp kadavra böbrek naklini bekleyen bir kişinin daha hayatı da kurtulmuş olur. Ayrıca diyaliz tedavisinde geçirilen süre arttıkça hastanın sağlık durumu bozulmakta ve nakledilen böbreğin çalışır kalma süresi olumsuz yönde etkilenmektedir.

Kadavra listesine kayıt olmak için;

Öncelikle bir organ nakli merkezine başvurarak Organ Nakil Koordinatörü ile görüşme yapmalısınız. Görüşmeye gelirken bazı tetkiklerinizi yanınızda getirmeniz işlemlerinizi daha da kolaylaştıracaktır (kimlik, kan grubu, biokimya tetkikleri hepatit markerlerı, akciğer grafisi, elektrokardiyografi, ekokardiyografi, üst batın ultrasonu ve epikriz).

Görüşme sırasında Organ Nakli Koordinatörü ve organ nakli cerrahı tarafından bilgilendiriliceksiniz. Geçmiş sağlık durumunuz hakkında detaylı bilgileriniz alınacaktır. Kan tetkiklerini hastanemizde yaptırdıktan sonra nefroloji muayenesi için randevu almalısınız. Nefroloji muayenesi sonrasında ileri tetkik ve uzman konsültasyonları yapılacaktır. Dosyanız konsey toplantısında incelendikten sonra uygun bulunduğunuzda Doku ve PRA (Panel Reaktif Antikor) tetkikleriniz yapılarak kadavra listesine alınacak ve Sağlık Bakanlığı Ulusal Bekleme Listesi’ne kayıt olduğunuz size bildirilecektir.

Bekleme listesinde iken altı ayda bir PRA kontrolü yapılır. Ayrıca Nefroloji muayenesi, hepatit B, hepatit C taşıyıcısı iseniz altı ayda bir ileri tetkik ve gereğinde Gastroentroloji bölümü tarafından muayenenizin tekrarlanması gerekebilir. Nefroloji kontrolüne gelirken son yapılan biokimya, seroloji testlerinizi ve yakın zamanda çekilen EKG, film ve ultrasonlarınızı getirmeniz durumunda işlemler kolaylaşacaktır. Bekleme süresinde gelişecek problemlerden transplant koordinatörümüzü bilgilendirmek hastanın sorumluluğundadır.

Transplant ekibimiz, en iyi şartlarda en uygun böbreği size nakletme prensibi ile çalışmaktadır. Sizin de aynı hassasiyetle başarılı olunması için desteğinize ihtiyacımız var.

Bu süreçte bize mutlaka bildirmeniz gereken durumlar

• Herhangi bir sebeple hastaneye yatarak tetkik veya tedavi görmeniz
• Herhangi bir enfeksiyon hastalığınızın varlığı
• Kan veya kan ürünü almanız
• Adres veya telefon numarası değişikliği
• Uzun süreli şehir dışında olacaksanız

Bir hastanede kadavra böbrek bağışı olduğunda, o merkezde sorumlu olan koordinatör tüm bilgileri bağlı olduğu bölge koordinasyon merkezine (BKM) bildirir. Ankara, İzmir, Bursa, İstanbul, Antalya, Samsun, Adana, Erzurum, Diyarbakır olmak üzere 9 bölgede koordinasyon merkezi bulunmaktadır. Koordinatörün aktardığı bilgiler Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezine (UKM) ulaşır. Böbrek dağıtımı UKM tarafından Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi’nde yapılan eşleştirme ve puanlamaya göre yapılır. Sağlık Bakanlığı Ulusal Bekleme Listesi’nin kriterlerine göre alıcının tespitinde; kan grubu, doku tipleri uyumu, yaş, diyalize girme süresi ve beklenilen süre önemli belirleyici faktörlerdir.

Bu dağıtım sistemi böbreğin çıkmış olduğu bölgedeki hastalar arasında bir listeleme yapar. Bu listeleme sonunda böbrek, en uygun olan hastaya nakledilmek üzere hastanın kayıtlı olduğu merkeze gönderilir. Bakanlığın belirtmiş olduğu listede ilk hastaya böbrek nakledilmelidir. Bu mümkün olmaz ise listedeki ikinci, üçüncü ve sonraki hastalar değerlendirilmelidir. Listede ön sırada çıkan bir hastaya böbrek verilmeyecek olur ise bunun sebebini Organ Nakli Merkezi, Sağlık Bakanlığı’na bildirmek ile yükümlüdür. Bu sebeple bir kadavra organın nakledileceği hasta tespit edilirken, kimsenin bir başkasının önüne geçmesi gibi bir durum söz konusu olamaz.

Kadavra böbrek günün her saatinde ortaya çıkabilir. Bu durumda Sağlık Bakanlığı'nın belirlemiş olduğu listedeki ilk hastalar bilgilendirilerek merkeze çağırılır. Hastaların sağlık açısından uygunluğu değerlendirilir. 

Bu arada hastalardan kan alınarak doku laboratuvarına ulaştırılır. Doku laboratuvarında verici ile alıcının kanı karşılaştırılarak (Kros tetkikleri/Crossmatch testi) alıcının bağışıklık sisteminde vericiye karşı bir reaksiyon olmadığından emin olunur. Gerek Crossmatch testinin uygun olmama riski gerekse çağırılan hastalarda sağlık problemi olabilme olasılığı sebebiyle, nakledilecek bir böbrek için birden çok hasta çağırılmaktadır.

Organ nakli için listede bekleyen hastalara çok gerekli olmadıkça kan ve kan ürünü nakli yapılmaması çok önemlidir. Çünkü kan ve kan ürünü nakli sırasında bağışıklık sisteminiz başka insanların dokuları ile karşı karşıya gelir ve bu sebeple gelişebilecek aşırı duyarlılık sebebiyle nakledilecek böbreğin hemen reddedilmesi (rejeksiyon) sorunu gelişebilir. Bu durumdaki hastaların böbrek nakli olması çok problemli olabilmektedir.

Nakil merkezini değiştirmek isteyen hastalar; böbrek bekleyen hastalar Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesine sadece tek bir merkezden girebilirler. Ancak hastalar bu listeye girecekleri merkezi seçmekte serbesttir ve istedikleri zaman ulusal listede kayıtlı olduğu merkezi değiştirebilirler. Kaydını başka bir nakil merkezine aldırmak isteyen hastaların böbrek nakli olmayı tercih ettikleri nakil merkezinin Organ Nakli Koordinatörüne başvurmaları yeterlidir. Burada ilgili merkeze verecekleri bir dilekçe ile merkez değişikliği isteklerini Sağlık Bakanlığfna bildirilmesi sonrası listede merkez değişikliği yapılmaktadır.

Kadavradan böbrek nakli için çağrıldığınızda

• En kısa sürede merkezimize ulaşmanız gerekmektedir.
• Size haber verildikten sonra yemek yemeyiniz, su içmeyiniz.
• Sosyal güvenceniz ile ilgili evraklarınızı ve kimliğinizi yanınıza alınız.
• Kullandığınız ilaçları ve evinizde var ise son yapılan tetkiklerinizi yanınıza alınız.
• Unutmayınız ki; çağrıldığınızda böbreğin size takılacağı konusunda kesin bir söz verilmemiştir. Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi puan durumunun yüksek olması ve tıbbi uygunluğun olması durumunda nakil gerçekleştirilecektir

Kadavra böbrek nakli için sık sorulan sorular

Tüm nakil merkezlerine kayıt olabiliyor muyuz?

Hayır. Ulusal listeye tek bir merkezden girilebilir, ancak istediğiniz zaman girdiğiniz merkezi değiştirebilirsiniz.

Ölen kişilerden organ nakli yapılabilir mi?

Hayır. Yoğun bakımda beyin ölümü gerçekleşmiş olan ancak kalbi halen atmakta olan yaşamla bağdaşmayan durumda nakil için organlar kullanılabilir.

Beyin ölümüyle bitkisel hayat arasındaki fark nedir?

Beyin ölümü gerçekleşen bir kişide boyundan daha yukarıya kan akımı tamamen durmuş olur. Ancak yoğun bakımdaki müdahalelerle vücudun kan dolaşımının sağlandığı yaşamla bağdaşmayan bir durum söz konusudur. Bitkisel hayatta ise beyin kan dolaşımı mevcut, fakat beyin fonksiyonları mevcut değildir. Bu iki durum nöroloji doktoru tarafından kesin bir şekilde ayırt edilebilir.

Havuz sistemi nedir?

Bir organ nakli merkezi organların kazanılmasından sorumlu olduğu kadavradan gelen böbreklerin bir tanesini kendi merkezinde, Sağlık Bakanlığından gelen listede bulunan hastaları için kullanırken, diğer böbrek havuz sistemine yani Ulusal Bekleme Listesi’ne sunulur. Ulusal listeye sunulan böbrek bilgisayar programına göre listede ilk sırada çıkan hastaya nakledilmek üzere hastanın kayıtlı olduğu organ nakli merkezine gönderilir.

Organ dağılımı Sağlık Bakanlığı denetiminde mi gerçekleşiyor?

Evet. Tüm sistem en tepede Sağlık Bakanlığı’na bağlıdır. Sağlık Bakanlığı bünyesinde Ulusal Koordinasyon Merkezi Kurulmuştur. Bu merkezin altında 9 coğrafi bölgeye ayrılmış olan Bölge Koordinasyon Merkezleri bulunur. Herhangi bir yerde bulunan organ önce bölge merkezine oradan da ulusal merkeze bildirilir. Ülke genelinde acil hastaların listelendiği yer ulusal merkezdir. Bu acil hastalara uyuyorsa ilgili merkezlere, uymuyorsa da öncelikle bulunduğu bölge içinde olmak üzere diğer merkezlere gönderilir. Acil hasta kriterlerini ve dağıtım prensiplerini oluşturmak üzere de bilim kurulları bulunmaktadır. Bu bilim kurulları bakanlık içinden değil, üniversite öğretim üyelerinden oluşmaktadır.

Bu uygulama sayesinde organizasyon ne sadece devlete bağımlı ne de sadece üniversiteler ve nakil merkezlerine bağımlıdır. Bu sayede olabilecek herhangi bir usulsüz uygulamanın da önüne geçilmiş olunmaktadır.

Kadavradan böbrek çıktığında kaç kişi çağrılıyor?

Bir kadavra böbrek çıktığında 3-4 kişinin çağırılması gerekir. Çünkü alıcıların önceden yapılan kross tetkiki olumsuz çıkabilir veya alıcı o gün için enfeksiyon gibi nedenlerle nakile uygun olmayabilir. Vakit kaybetmeden bekleme listesindeki diğer hastaya nakil yapılır.

Kadavra böbreğin kime nakledileceği nasıl belirleniyor?

Alıcının kan grubu, doku uyumu, yaşı, diyalizde geçirdiği süre, listedeki bekleme süresinin uzunluğu başta olmak üzere bilgisayar programından çıkan sıralamaya göre kime nakil yapılacağı planlanmaktadır.

Ulusal organ nakli bekleme listesine girdiğimde ne kadar beklerim?

Aylar içinde size uygun böbrek çıkabileceği gibi yıllarca beklemeniz de gerekebilir. Maalesef kesin bir tarih vermek mümkün değildir.

İleri yaştayım, listedeki genç hastalar varken benim şansım nedir?

Böbreğin yaşlı birinden gelmesi durumunda uygun yaştaki kişilere nakil yapılması planlandığından her yaşta kadavradan nakil olmak mümkündür.

Şehir dışında yaşıyorum kadavra listesine kayıt olabilir miyim?

Evet olabilirsiniz. Ancak sizi merkezimize çağırdığımızda 2-3 saat içinde gelebilecek uzaklıkta olmanız önemlidir.

Canlı verici adaylarım var ama kadavra listesine girmek istiyorum mümkün mü?

Eğer vericiniz var ise listede uzun yıllar beklememek ve daha başarılı bir böbrek nakli olabilmek için canlıdan böbrek nakli daha uygun bir seçenektir. Kadavra listesinde bekleyen çok hasta olduğu göz önünde tutulursa canlıdan böbrek nakli olma şansı olmayan hastalara kadavra nakli önerilmelidir.

Kadavradan böbrek nakli için çağrıldığımda neler yapılacak?

İlk olarak kross tetkiki için kan vermeniz gerekiyor. Yaklaşık 4-5 saat süren bu tetkikin uygun çıkması durumunda böbrek nakli olabilirsiniz.