Hipofiz adenomu

Hipofiz bezi vücuttaki hormonların merkezi kontrolünü düzenleyen ana salgı bezi olarak görev yapar. Hipofiz adenomları bezin içindeki muhtelif hücrelerden kaynaklanır ve tipik olarak yavaş büyürler. Hipofiz adenomları nispeten sık olup erişkinlerde 1/1000 oranında görülür.

Hipofiz kaynaklı tümörlerin büyük çoğunluğu iyi huylu olup adenom olarak adlandırılır.

1- Bu adenomlar tipik olarak yavaş büyürler,
2- İyi huylu olmalarına rağmen komşu dokulara yayılabilir,
3- Kanserleri nadirdir.

Adenomlar boyutlarına göre 2 ye ayrılır. 1 cm den küçük çaplı olanlara mikroadenom, büyük olanlara makroadenom denir. Hipofiz tümörleri genellikle hormon yapan ya da yapmayan olarak değerlendirilir. Hormon üreten tümörler aşırı miktarda aktif hormon yaparlar. Hastalar genellikle hormon dengesizliği ile ilgili bulgular gösterir. Hormon salgılamayanlar boyutlarına bağlı olarak komşu dokulara yaptığı baskı ile ilgili bulgular verir. Büyük tümörler normal hipofiz bezini baskılayarak hipofiz yetersizliğine yol açar. Hormon salgılayan büyük tümörlerde hormon bulgularına ilaveten beyin basısına bağlı bulgularda görülür.

Hormon salgılayan hipofiz adenomları en sık görülenler prolaktin salgılayan adenom; prolaktinom olup kadınlarda adet görememe ve memelerden süt gelmesine yol açar. Growth hormon (büyüme hormonu) salgılayan adenom erişkinlerde akromegaliye çocuklarda gigantizme yol açar. ACTH salgılayan adenom cushing hastalığını yapar. Tiroidi uyaran hormon salgılayan adenomlar hipertiroidizme neden olur.

Büyük hipofiz tümörlerinin kitle etkisinden kaynaklanan bulgular şunlardır;

Tümör yukarı doğru büyüdüğünde görme alanının dış kısımlarında görme kaybına yol açabilir.
Öne doğru büyüdüğünde görme sinirini sıkıştırdığı için görme azalmasına, renkleri algılamada bozukluğa yol açabilir.
Tümör normal hipofizi baskıya uğrattığı için hastalarda cinsel fonksiyon bozukluğu,
Cinsel isteksizlik,
Düşük kan basıncı,
Halsizlik,
Strese karşı dayanıksızlık,
Tiroid fonksiyonlarında azalma görülebilir.
Stalk etkisi tümör beyin ile hipofiz bezi arasındaki stalk denen bağlantıya bası yaparak prolaktin hormonu düzeyinin yükselmesine neden olur. Bu durum ise kadınlarda adet durmasına değil de adet düzensizliğine yol açar. Bu durum prolaktinom ile stalk etkilenmesini ayırt etmede önemlidir.

Hipofizer apopleksi

Hipofiz adenomları aniden içine kanayarak ani boyut artışına neden olur. Bu durum genellikle aniden şiddetli baş ağrısı ve görme kaybı ile başlar. Acil cerrahi gerektirir. Hormon salgılayan tümörlerde endokrinolojik destek gereklidir. Cushing hastalığının tanısı çok zor olup özel hormon testlerin yapılması gerekir. Özel hipofiz protokolu ile mrg de 4 mm.den büyük adenomlar saptanabilir.

Tedaviyi belirleyen faktörler şunlardır;

1- Eğer varsa tümörün hormon üretimi
2- Tümörün boyutu
3- Tümörün komşu yapılara yayılıp yayılmadığı
4- Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu.

Medikal tedavi

Hormon salgılayan tümörler bir endokrinolog ile birlikte tedavi edilmelidir. Prolaktinomlar sıklıkla sadece medikal tedavi gerektirir. Medikal tedavi akromegali ve cushing hastalığında önemli rol oynar. Cerrahi öncesi mevcutsa hipofiz yetmezliğinin tedavisi önemlidir. Yetersiz kortizol veya tiroid düzeyi yaşamsal önemde olduğundan tedavi edilmelidir.

Cerrahi tedavi

Hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu burundan endoskopik ve mikrotekniklerle en iyi şekilde çıkarılabilir.

Radyoterapi

Stereotaktik radyoterapide tümöre yüksek doz radyasyon verilirken normal hipofiz bezi hariç çevre beyin dokusu sadece bir miktar radyasyon alır. Bu nedenle radyoterapinin ana sakıncalarından birisi geç dönemde hipofiz yetmezliğine yol açmasıdır. Tipik olarak bu durum tedaviden yıllar sonra olur ve eksik hormonların yerine konmasını gerektirir. Radyoterapi cerrahi olarak kür elde edilemeyen ve ilaç tedavisi ile kontrol altına alınamayan tümörler için yedekte tutulmalıdır.

İleri Tıbbi Uygulama Merkezlerimiz ve Bölümlerimiz