Haşimato Hastalığı ( Hashimato ) Belirtileri ve Tedavisi

Tiroit bezi boyunda, soluk borusunun önünde, birbirine bağlı iki bölümden oluşan ve hormon sentezleyen (endokrin) bir bezdir. Tiroit kelimesi Latince kökenli olup, kelime anlamı kalkan anlamına gelir. Tiroit bezi, beyindeki üst merkezler olan hipotalamus ve hipofiz bezinin kontrolünde çalışmasını sürdürür. Sentezlediği hormonlar, tüm vücut hücrelerinin metabolizmasını uyarıcı etki yapar.

Böylelikle enerji dengesini sağlamak amacıyla gıdalarla alınan şekerin bağırsaklardan emilimini arttırır. Karaciğerde depolanan şekerin ise metabolizması hızlanan hücreler tarafından kullanılması amacıyla kan dolaşımına geçişini sağlar. Tiroit hormonları, bebek ve çocuklarda beyin gelişimi için de önemlidir.

Haşimato (Hashimato) Hastalığı Nedir?

Bu rahatsızlığın adı 1912 yılında hastalığı keşfeden doktor olan Hakaru Hashimato’dan gelir. Hashimato hastalığı, savunma hücrelerinin tiroit bezine karşı giriştiği mücadele sonrasında, tiroit bezinin kronik harabiyetiyle sonuçlanan bir hastalıktır. Otoimmün tiroidit olarak da adlandırılır. Savunma hücreleri, hem tiroit bezinini kuşatır, hem de beze karşı antikor sentezler. Bu sentezlenen antikorların kan dolaşımında tespit edilmesi, hastalığın tanısına yönelik önemli bir bulgudur.

Tiroit bezinin hormonları iyot varlığında üretilir ve genel olarak bezin çalışması önündeki en büyük engel, yeterli miktarda iyot alınmamasıdır. İyot eksikliği olmamasına rağmen tiroit bezinin tam olarak fonksiyon gösterememesinin en sık sebebi ise Hashimato hastalığı (Hashimato tiroiditi)dır. 

Hastalığın ortaya çıkışında kalıtsal özellikler de önemlidir. Genetik olarak hastalığa yatkın bireylerde çevresel faktörlerin de etkisi ile Hashimato hastalığının ortaya çıkma ihtimali artabilir.

Hashimato Tiroiditle Birlikte Görülen Hastalıklar Nelerdir?

Hastalık, tek başına görülebileceği gibi diğer birçok otoimmün hastalık ile birlikte de bulunabilir. Bu hastalıklar arasında en sık karşılaşılanlar bazıları:

·    Graves hastalığı
·    Tip 1 şeker hastalığı
·    Addison hastalığı (böbreküstü bezi –kortizol yetmezliği)
·    Testis ve yumurtalık iltihabı
·    Paratiroid hormon azlığı
·    Hipofiz bezi iltihabı
·    B12 vitamin eksikliğine bağlı kansızlık
·    Vitiligo (ciltte beyaz alanlar olması)
·    Romatoit Artrit (küçük eklem iltihabı)
·    Trombosit isimli kan hücre azlığı
·    Myastenia gravis (kaslarda ağrı ve güçsüzlük yapan bir kas hastalığı)

Hashimato Hastalığı (Tiroiditi) ve Gençler

Genç yaşlarda görülen tiroit hastalıkları arasında en sık rastlanan Hashimato hastalığıdır. Çocuk ve ergenlik yaş grubunda görülme sıklığı, özellikle 6 yaşından sonra artış gösterir. Ergenlik döneminde ise en yüksek seviyeye ulaşır. Hashimato hastalığı kız çocuklarında erkek çocuklara göre 2-4 kat daha fazla görülür. En sık karşılaşılan belirtileri guatr ve büyüme-gelişme geriliğidir.
Erişkin yaş grubunda ise Hashimato hastalığı yaklaşık olarak her 1000 kişiden 1’inde ortaya çıkabilmektedir. Kadınlarda 5-20 kat daha fazla görülür. Tiroit bezinin, savunma hücreleri tarafından yavaş yavaş hasara uğraması nedeniyle erişkinlerde hastalık en sık olarak 30-50 yaş arasında tespit edilir. 

Haşimato (Hashimato) Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın seyri esnasında tiroit bezinin normal çalıştığı, aşırı çalıştığı ve az çalıştığı dönemler görülür. Bu dönemlerde hastalığın doğası gereği farklı belirtiler ortaya çıkar. Hatta hastalığın ilk dönemleri belirgin bir bulgu olmadan geçirilebilir. İlerleyen dönemlerde tiroit bezinin harabiyeti ile önceden üretilmiş ve depolanmış tiroit hormonları aşırı miktarda olacak şekilde kan dolaşımına geçer ve bu durum kalbin hızlanması, aşırı terleme, sinirlilik gibi hipertroidi belirtilerine neden olabilir. Hastalık ilerledikçe tiroit bezindeki harabiyet artar ve bezde üretilip kan dolaşımına salgılanan hormon düzeylerinde düşüş gerçekleşir ve hipotroidi belirtileri oluşur.
Hastalığın cilt bulguları arasında miksödem olarak adlandırılan deri altında sıvı toplanması, ciddi seyirli vakalarda görülebilir. Cilt genel olarak pul pul ve kurudur. Saçların büyümesi yavaşlar, saçlar güçsüzleşir ve kolay kırılır. 

Tiroit fonksiyonlarındaki düşüşü takiben kalbin çalışması da olumsuz yönde etkilenir. Kalp atımları yavaşlayabilir. Kalbin çalışmasının etkilenmesiyle birlikte halsizlik, efor esnasında nefes darlığı oluşması veya egzersiz yapabilme kapasitesinde azalma belirtilere eklenebilir. 

Hastalık oluştuktan sonraki erken dönemde kabızlık (konsitipasyon), halsizlik, cilt kuruluğu ve kilo alımı belirtiler arasındadır. Hastalık ilerledikçe kişide soğuğa karşı tahammülsüzlük, terlemede azalma, depresyon, hafıza kayıpları, kramplar, eklem ağrıları, adet düzensizlikleri ve saç kaybı hastalık tablosuna eklenebilir. 

Hastalığa dair birçok fiziksel bulgu daha ortaya çıkabilir:

•    Özellikle yüzde ve göz etrafında oluşan ödem (el ve ayak cildinde de görülebilir)
•    Kırılgan tırnaklar
•    Kan basıncında yükselme
•    Konuşmanın yavaşlaması
•    Dilin büyümesi

Hashimato hastalığında genetik eğilim önemlidir. Ailesel özellik gösterir. Aynı ailenin üyelerinde sık görülür. Hashimoto tiroiditi olan hastalarda kuvvetli bir genetik geçiş vardır ve bu hastaların birinci dereceden akrabalarında tiroid antikorları (anti-TPO ve anti-tiroglobulin) yüksek olarak bulunur ve hastalık ailenin diğer üyelerinde de sıklıkla ortaya çıkar. Bu nedenle Hashimoto tiroiditi varsa ailenin diğer üyelerinde de tiroid tetkikleri yapılmalıdır.

Haşimato (Hashiomoto) Hastalığında Tanı Nasıl Konur?

Tiroit bezinin çalışmasının engellenmesi sonucunda bezin hormon üretmek için kendini zorlamasıyla guatr adı verilen tiroit bezi büyümesi oluşabilir. Haşimato hastalığında guatr sert ve düzensiz yapıdadır. Eğer bezde nodül oluşumu gerçekleştiyse fizik muayene esnasında bu yapılar tespit edilebilir. 

Görüntüleme yöntemlerinden ultrasonografi kullanımı ile fizik muayene esnasında tespit edilen nodül yapılarının gerçek mi yoksa yalancı (psödonodül) nodül yapısı mı olduğunun ayrımı gerçekleştirilebilir.

Tiroit hormon seviyelerindeki değişiklikler biyokimyasal testler yardımıyla tespit edilebilir. Tiroit bezinin çalışmasını uyarmak amacıyla hipofiz bezinden salgılanan TSH (tiroit stimüle edici hormon) miktarında artış meydana gelir. TSH yüksekliğine karşılık olarak hasar gören tiroit bezinden hormon sentezi ve salınımı gerçekleşmez ve T4 (tiroksin) tiroit hormonunun değeri düşük olarak tespit edilir. 

Otoimmün bir hastalık olmasının temelinde savunma hücrelerin tiroit bezine karşı ürettiği antikorlar yer alır. Anti-TPO (anti tiroit peroksidaz), tiroit bezine saldıran antikorlara örnek teşkil eder. Normalde bu enzim hormonların üretilmesinde görev alırken saldırıya uğraması sonucunda tiroit bezinde hormon üretimi sekteye uğrar. Anti-tiroglobülin, Hashimato hastalığının oluşumuna neden olan bir diğer antikordur. Bu antikorlardan herhangi biri %90 ihtimalle yüksek tespit edilir. Bazı kişilerde her iki antikor da yüksek tespit edilirken, %10 ihtimalle iki antikorun da tespit edilemediği hastaların olabileceği akılda tutulmalıdır. Bu iki antikor dışında nadir olarak TSH’ın reseptörüne karşı engelleyici antikorlar tespit edilebilir.

Hastaların üçte birinde anemi (kansızlık) bulgularına kanın biyokimyasal değerlendirilmesi esnasında rastlanılabilir. Böbrek fonksiyonlarında azalma ve kreatin kinaz değerinde yükselme tespit edilebilir. Prolaktin yüksekliği ve kolesterol yüksekliği eşlik edebilecek diğer biyokimyasal bulgulara örnek olarak verilebilir.

Haşimato (Hashimato) Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Hashimato hastalığının tedavisi tiroit hormon ilaçları ve bu ilaçların etkinliğinin gözlenmesi ile gerçekleştirilir. Hormon yetmezliğine dair kanıt bulunmayan kişilerde tiroit bezinin fonksiyonlarının normal şekilde işlediğine dair sonuçlar elde edilirse, hekim tarafından “bekle ve gör” yaklaşımı tercih edilebilir. Hipotiroidi gelişmiş ve ilaç tedavisine ihtiyaç duyulması halinde tedavi süresi ömür boyudur. Hastaların bir kısmında hastalığın zaman içerisinde nadir de olsa kendi kendine iyileştiği gözlenebilir.

Hipotroidi hastalıklarında tedavideki amaç, eksik hormonların yerine konmasıdır. Bu amaç doğrultusunda hastalara günlük olarak tiroit hormonu verilir. Levotiroksin adı verilen tiroit hormon ilacının emilimi, gündüzleri ve aç karnına alınması halinde en yüksek düzeye ulaşır. 

Dışarıdan verilen tiroit hormon dozunun belirlenmesinde TSH hormon düzeyinin tedaviden nasıl etkilendiği incelenebilir. Tedavi ile birlikte yüksek TSH değerlerinin litrede 1,5-2,5 internasyonel ünite seviyesinde seyretmesi hedeflenir.

Tiroit hormon tedavisi hipotroidi bulguları olmasa da guatra sahip kişilerde uygulanması halinde, bez üzerinde küçültücü etki yapabilir. 50 yaşından daha genç kişilerde tedaviye standart dozda başlanması önerilir ancak kardiyovasküler sorunlar gibi çeşitli sağlık durumlarında daha düşük dozda tedavi planlanabilir. Tedavi seçimindeki kriterlerden olan sınır yaştan daha yaşlı kişilerde daha düşük dozda tiroit hormonu ilacı tercih edilebilir. Gebe olan ya da gebelik istemi olan kişilerde tiroit rahatsızlığı varlığında ekstra dikkatli olunmalıdır. Bu hastalarda TSH düzeyinin normal seviyelere inmesi için ve gerekli tiroit hormonu düzeyinin gebelerde daha yüksek olması nedeniyle tedavinin planlanmasında standart dozun üzerindeki dozlar tercih edilebilir.

Hashimato Diyeti Nedir? Hashimato Hastaları Nasıl Beslenmelidir?

Öncelikle Hashimato hastalığının diyetle tedavisi olmadığını ve ilaç kullanılması gerektiğini belirtelim. Hashimato hastaları beslenmelerinde aşağıdaki konulara dikkat etmelidir:

1.    İyotlu tuz ve iyotlu öksürük şurubu kullanmayınız.
2.    Selenyum desteği alabilirsiniz. Günde 100-200 mikrogram selenyum hastalığınız için faydalı olabilir
3.    Tiroid hormon ilaçlarını aç karna içiniz. Midenizde ağrı yapıyorsa tok karna alın, ancak en iyisinin aç karna alınması olduğunu unutmayınız. Aç karna alınan ilacın emilimi daha iyi olur.
4.    İlacınızı her zaman aldığınız öğünde almayı unutursanız bir sonraki öğünde alın, Bir gün önce almayı unutmuşsanız ertesi günü sabah ve akşam 2 kez alın.
5.    İlacı aldığınız öğünde başka ilaç almamaya çalışın. Özellikle kalsiyum, demir ve mide ilaçları tiroid ilacının emilimini bozar.
6.    Gebe kalmayı düşünen kadınlar doktoruna mutlaka ilaç konusunda danışmalıdır. Gebe kalınca da tiroid ilaçları alınacaktır.

Çocuğa zararı yoktur. Tiroid ilacı almazsanız düşük riski artar. Doğum sonrası da kontrollerinizi yaptırınız.

Hashimato Hastaları Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavisiz kalan Hashimato hastalarında;

-    Tiroid bezi daha çok hormon yapmaya çalıştığı için daha fazla büyür. Guatr ile birlikte boyunda büyük bir şişlik oluşur ve bazı durumlarda yutkunma ve nefes almada zorluğa neden olabilir.
-    Kötü kolesterol olarak da bilinen LDL-kolesterol seviyesi yükselir. Kalp-damar hastalığı riski artar. Kalp büyümesi ve kalp yetmezliği görülebilir.
-    Hastalığın erken dönemlerinde depresyon gelişerek zaman içinde derinleşebilir. Hastaların zihinsel fonksiyonları yavaşlamıştır. Cinsel istekte azalma görülür.
-    Miksödem denilen durum günümüzde nadiren görülür. Uzun süre tedavisiz kalmış ve hipotiroidili hastalarda görülen hayatı tehdit eden bir durumdur. Uyuklama, sersemlik ve bilinç kaybı ile ilerler.
-    Hashimatolu annelerin bebeklerinde doğum defektleri bulunma olasılığı yüksektir. Bu bebekler entelektüel ve gelişimsel sorunlara daha fazla meyilli olabilir. Annede hipotiroidi ile bebeklerde kalp, beyin, böbrek sorunları arasında bir ilişki vardır. Anne adaylarının gebelik öncesi tedavilerine başlamaları ve devam etmeleri hem kendileri hem de bebekleri için önemlidir.

Haşimato Hastaları Nasıl Zayıflar?

Hashimato hastalarında kalıcı hipotiroidi dönemlerinde metabolizma yavaşlaması, uykuya meyil ve hareketsizlik, kabızlık, adet düzensizlikleri görülür. Bu nedenle hastalar kilo alma eğilimindedir. Geçici hipertiroidi dönemlerinde ise iştahları açık olup fazla yedikleri için kilo alırlar.

Hashimato hastaları da fazla kilolarını verebilir. Bu amaçla, tiroid hormonu yerine koyma tedavisi dediğimiz ilaç tedavisine çok iyi uymaları gerekir. İkinci olarak her bireyin yapması gerektiği gibi düzenli egzersiz yaparak vücutta fazla yağ birikmesini engellediklerinde kilolarını koruyabilir veya fazla kilolarını verebilirler.

Hashimato hastalığı (tiroiditi) ile ilgili merak ettiğiniz konuları Grup Florence Nightingale Hastaneleri’nin uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Bize ulaşmak için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 444 0436 numaralı telefonu arayabilirsiniz.