Çocuklarda Obezite

Obezite vücut ağırlığındaki artış ve bunun sonucunda gelişen vücut yağı fazlalığı olarak tanımlanmaktadır. Obezitenin yarattığı problemler vücut ağırlığı veya kütle artışı değil vücuttaki yağ dokusu artışı sonucudur. Vücuttaki ana enerji deposu olan yağ dokusu sadece harcanan enerjiden fazla yiyecek (enerji ) alındığı durumda artar. Yani yağ boğazdan gelir!
Çocukluk çağında obeziteyi tanımak için yaşa göre kilo veya boya göre kilo büyüme eğrileri kullanılabildiği gibi Vücut Kütle İndeksi BMI( kg/boy m') de yaygın olarak kullanılmaktadır. Obezite sınırı için aşağıdaki değerler kabul edilmektedir.
Yaş(yıl)                                          BMI(kg/m')

14                                                 19-20

15                                                     25

16                                                     28

Çocuklarda Obezite
Obezite tanısı VKİ (vücut kitle indeksi) değeri 95 persentil üzerinde olması ile konur.
Bunun yanında VKİ değerinin 85-94 persentil arasında bulunması durumunda bu çocuklarda da aile kilo hikayesinin araştırılması, kan basıncı ölçümü, total kolesterol düzeyi tespiti, psiko sosyal seviye tespiti yapmak gerekir.
Çocuklarda Obezite Sonuçları
Obez çocukların karşılaştıkları en sık sorunlardan biri ergenlik döneminde psikolojik travmalardır. Obez çocuklar kiloları nedeniyle arkadaşları arasında kabul görmez, alaya maruz kalır, takım oyunlarında fiziksel performans gösteremediklerinden kendilerini bu aktivitelerden uzak tutarlar.
Obezitenin sonuçlarını psikolojik açıdan değerlendirirken, diğer organ yaklaşımını unutmamak gerekir. Araştırmalar obez çocuk ve ergenlerin ¼’de insuline direnç meydana geldiğini, %3’ünde tanı konmamış diyabet hastalığı bulunabileceği öngörmektedir. Aynı zamanda araştırmalar obez ve kilolu ergenlerin yaklaşık %29’unda metabolik sendrom geliştiğini belirtmektedir. Obez çocukların yaklaşık 1/3’ü, kilolu ergen çocukların ise yaklaşık yarısı ileri dönem hayatlarında kilolu erişkin şeklinde yaşamaktadır.

Çocuklarda Obezite Nedenleri

Obezitenin nedenleri konusunda pek çok teori vardır ama kolayca açıklanamayan çok etkenli bir durum olduğu düşünülmektedir. Genetik, endokrin, çevresel, besinsel faktörler ve aktivite miktarı obezite başlangıcı ve gelişimi ile ilişkilendirilmiştir. Bunlardan aktivite ve beslenme en önemli obezite etkenleridir.
Çocuklarda Beslenme
Bu konuda en önemli görev aileye düşüyor. Anne-babaların ve çocuklarla zaman geçiren diğer aile büyüklerinin, kendi beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktiviteleriyle çocuklarına örnek olmaları gerekmekte.
• Basit şeker ve yüksek yağ içeren abur-cuburları, yüksek kalorili içecekleri eve sokmamak;
• Fast-food besinleri çocuğa ödül olarak sunmamak;
• Ekran süresini kısıtlamak;
• Çocuğun uykusunu iyi almasını sağlamak bir başlangıç olabilir.
Çocuğun büyüme ve gelişmesini takip eden çocuk doktoru kilo artışlarına duyarlı olmalı, çocuğun kilosu normal olsa bile her görüşmede aileye sağlıklı beslenme konusunda bilgi vermeli. Çocuklarda obezitenin önlenmesi erken yaşlardan itibaren doğru beslenme alışkanlıklarının kazandırılması ve fiziksel aktivitelerin teşvik edilmesi ile mümkün. Buna rağmen kilo veremeyen çocukların endokrinoloji uzmanlarınca incelenmesi; varsa eşlik eden sorunlarının tedavisi, ileri yaşlarda görülecek problemleri azaltır.

Çocuklarda Aktivite

Çocukların ve gençlerin erişkinlerden daha aktif bir hayat sürdürdüğünü gösteren birçok çalışma olmakla birlikte asıl önemli olan hem o günkü hem de gelecekteki sağlık durumlarına yararlı olacak düzeyde egzersiz yapmalarıdır.
Modern yaşam stili hem istemli hem de istemsiz yapılan aktivitelerde azalmaya yol açmaktadır. Son yıllarda kilo alma ve obezitedeki artışın önemli nedenlerinden biri budur.
Televizyon izlemenin de obeziteye iki şekilde katkısı olabilir. Birincisi TV seyretmek aktivitelerin yerini aldığından aktivite azalmasına neden olur. İkinci olarak da TV karşısında uzun süre oturmak metabolizma hızında azalmaya yol açar.
Çocuklarda obezite çok ağır olmadıkça nadiren ciddi fiziksel komplikasyonlara neden olur. (Ortopedik sorunlar ve solunum problemleri gibi)
Adolesanlarda, obezite kalp-damar hastalıkları ve anormal glukoz toleransı riskini arttırır.

Çocuklarda Obezite Tedavisi

Obezite tedavisi bir bütündür. Sağlıklı ve dengeli beslenmeyi, uygun fiziksel aktiviteyi ve yeme davranış değişikliğini içerir. Çocuklarda elbette sağlıklı beslenme ve yeme davranış değişikliğini oturtmak zordur. Kolaylaştırmak için sağlıklı yiyecekler tüketmeyi eğlenceli hale getirmek, yiyecekleri süsleyerek tüketmek, hazırlanışı beraber yapmak uygun olur.
Sağlıklı beslenme için 5+2+1 kuralına uymak önemlidir. Bu yöntem gün içinde en az 5 çeşit sebze veya meyve tüketilmesini, hareketsiz geçen sürenin maksimum 2 saat olması ve günde en az 1 saat fiziksel aktivitede bulunulmasını içerir.
Çocuklarda büyüme devam ettiği için 2-7 yaş arası çocuğa kilo verdirmek tercih edilmez. Çocuk büyüdükçe VKİ de zaman içinde azalma meydana geleceğinden sağlıklı beslenme ve egzersiz alışkanlıklarının oluşturulması tercih edilen yaklaşımdır.
7 yaş üzeri çocuklarda ise vücut kitle indeksinin 95 persentil ve üzerinde bulunması durumunda beslenme uzmanı denetiminde kilo verdirmek doğru yaklaşımdır.
Çocukluk döneminde öncelikli olarak fiziksel aktivitenin arttırılmasına önem verilmelidir. Egzersizle kilo belirgin şekilde azalmayabilir, vücuttaki yağ dokusu yerini kas dokusuna bırakır ve yağ-kas oranında değişim görülür. En iyisi yürüyüş gibi uzun süreli düşük yoğunlukta egzersizlerdir; fakat gençlerde hızlı sonuç almak için yoğun programlar da önerilebilir.
Anne babaların çocukluk dönemindeki obeziteyi engellemede ve düzeltmedeki rolü çok önemlidir çünkü besinleri sağlayan ve model oluşturan onlardır. Sağlıklı besinler ve ara öğün seçenekleri sunmaya ve beslenme ve egzersiz konusunda iyi örnek oluşturmaya özen göstermelidirler.

Çocuklarda Obezite Tedavisi için Aileler Ne Yapmalı?

Obezite tedavisinde diyetisyen, hekim ve hasta işbirliği içinde olmalıdır. Tedavinin en önemli amacı, hayat boyu kilo kontrolünün sağlanmasıdır ve düzgün beslenme ve sporun yaşam biçimi haline getirilmesidir. Bunun için de normal büyümeyi sağlayacak kadar enerji kısıtlaması yapmak gerekir. Günde en az kırk beş dakika hızlı, hızlı yürüme, hafif koşu, ip atlama, merdiven inip çıkma, bisiklete binme gibi hafif, orta egzersiz öneriyoruz. Bunun dışında istedikleri sporları da yapabilirler. Öğün atlanmaması gerekir. Az ve sık yani 6 öğün beslenilmelidir. Mide de devamlı tokluk hissi olmalı ve öğün miktarları azaltılarak mide hacmi küçültülmelidir. Evde salatalık, marul gibi yeşillikler devamlı bulundurulmalı ve acıktıkça kalori değerleri çok düşük olan bu besinler tüketilmelidir.

Çocuklarda Tedavide Önerilen Diyetlerde Nelere Dikkat Edilmeli?

Obezite tedavisinde birçok özel diyet örnekleri önerilir. Ancak bunları bilinçsizce uygulamak doğru değildir (manken ve gazete, magazin diyetleri). Çocuğun uygulayacağı diyet, çocuğun ve ailenin yeme örneğine uygun olarak her çocuğa özel hazırlanmalıdır. Diyet hazırlarken çocuğun büyüme ve günlük aktivitesi göz önüne alınarak, gerekli besin maddelerini içermesine dikkat edilmelidir. Bu nedenle diyet listesi doktor gözetiminde diyetisyen tarafından hazırlanmalıdır.
Enerji harcanması için fiziksel aktivite obezite tedavisinde son derece önemlidir. O nedenle diyet tedavisi mutlaka egzersizle beraber yapılmalıdır.
Ailenin hayal kırıklığına uğramaması, sabırlı olması ve çocuğu yönlendirmesi gerekmektedir. Diyet tedavisine giren bir çocukta kilo verme her hafta gerçekleşmeyebilir. Bu durum onun diyete uyamadığını göstermez. Diyetle demir, çinko ve vitaminlerin eksik alınmaması sağlanmalıdır.

Aile Diyet Uygularken Nelere Dikkat Etmeli?

Diyet ana ve ara öğünlerden oluşmalıdır. Büyük bir öğün yerine sık, küçük öğünler tercih edilmelidir. Porsiyon büyüklüğü genişleyen bel ölçülerinin önemli bir sorumlusudur. Evde tabak ebatlarını küçültüp, inatçı kilodan şikayetçi olan çocuklarınıza yemek porsiyonlarını az vermelisiniz. Ayrıca az yağ kullanmalı, zeytinyağını tercih etmeli ve yemeklerin suyunu tabağa koymamalısınız.

Obezite Ergenliği Nasıl Etkiliyor?

Obez çocuklarda ergenlik normalden erken başlar. Şişman kız çocuklarında ergenliğin erken başlaması yanında kıllanma ve adet düzensizlikleri de görülebilir. Ancak, aşırı obez olan çocuklarda, ergenlik gecikmesi de görülebileceği unutulmamalıdır.
Obezite çocuk ve ergende çeşitli organ ve sistemleri etkiler. Hormonal dengesizlikler yanı sıra obez çocuklarda; yüksek tansiyon, hiperlipidemi (kandaki yağ düzeyinin yüksek olması), solunum bozuklukları, şeker hastalığı, ortopedik bozukluklar ve psikososyal bozukluklar ortaya çıkabilir. Obez çocukların yüzde 10-30’unda hipertansiyon vardır. Obez çocuklarda kanda kötü kolesterolde (LDL-kolesterol) yükselme, iyi kolesterolde (HDL-kolesterol) ise düşme gözlenir. Yağların artmasına bağlı olarak; kalp-damar hastalıkları görülme oranında artış, karaciğer yağlanması, safra kesesi hastalıkları ortaya çıkabilir.
Obez kız çocuklarında erken kemik gelişimine bağlı olarak, erken ergenlik ve erken adet görme ortaya çıkabilir. Ayrıca adet düzensizlikleri de sık görülen şikâyetler arasındadır. morbid obez dediğimiz aşırı kilolu çocuklarda ise ergenlik gecikmesi olabilir. Obez çocuk ve gençlerde ağırlık artışına bağlı olarak, eklemlere aşırı yük binmesi nedeni ile çeşitli ortopedik bozukluklar da ortaya çıkabilir. Aşırı kilo çocuklarda solunum fonksiyonlarını bozarak ve kalbe binen yükü arttırarak hareket yeteneğini azaltır. Bu azalmaya bağlı ortaya çıkan hareketsizlik, enerji tüketimini daha da azaltarak bir kısır döngü oluşturur. Hızlı kilo alma sık solunum yolu enfeksiyonu gelişimi açısından önemli bir risk faktörüdür. Ciddi obezitesi olanlarda uyku sırasında solunum durması olabilir ve bu durum ciddi sorunlara yol açabilir. Obezite bazı psikolojik bozuklukların ortaya çıkmasına da neden olur. Bu çocuklar sosyal ilişkilerden çekinerek daha içe kapalı bir hale gelirler. Karşı cinsle olan ilişkileri de bozulabilir.

Çocuklarda Obezite Gelişimi Nasıl Etkiyor?

Obezite normal büyüme gelişmeyi de olumsuz etkileyebilir. Özellikle olumsuz etkileri, kemik gelişimi ve cinsel gelişim üzerinedir. Obez çocuklar mutlaka doktor kontrolü altında olmalıdır. Başlangıçta beslenme öyküsü, aile öyküsü, sistem muayeneleri, fizik aktivite öyküsü, büyüme kayıtlarının değerlendirilmesi ve bazı laboratuvar incelemelerin yapılması gereklidir. Tiroid hastalığı, diyabet, kortizol fazlalığı gibi obeziteye neden olabilecek endokrin hastalıkların mevcut olmadığı saptanmalıdır. Çocuğun beslenme öyküsü önemlidir. Çünkü bazı çocuklar çok fazla miktarda yememelerine karşın, aldıkları besinlerin yüksek düzeyde karbohidrat ve yağ içermesi nedeni ile kilo alırlar. Doktorunuz ailenin beslenme alışkanlığı, ailede başka bir obez bireyin varlığı ve ailede kalp-damar hastalığı ve diyabet öyküsünü öğrenmek isteyecek, çocuğun fiziksel aktivitesi ve ruhsal durumunu değerlendirecektir. Ayrıca hastanın büyüme kaydının gözden geçirilmesi gerektir. Obez çocuklar genellikle aynı yaş ve cinsteki yaşıtlarına göre daha hızlı büyürler. Ancak erişkin boyları genellikle normal sınırlardadır.
Çocuklarda obezite tedavisi hakkında daha fazla bilgi almak ve Obezite ve Metabolik Cerrahi Merkezi’mize ulaşmak için, hemen randevu alın.

İleri Tıbbi Uygulama Merkezlerimiz ve Bölümlerimiz